E partido opositor mayor a tuma iniciativa pa averigua e manera di operacion gubernamental den revocacion di permiso empresarial. Y relaciona cu esaki tambe e posible tardanza den procesa permiso nobo pa empresa, pa via di falta di personal pa cumpli cu tur tarea. Esaki ta un bon iniciativa? Sigur; pa demasiado tempo partidonan politico no tabata dedica tanto atencion na e forma gubernamental di opera internamente y tabata mas orienta riba e puntonan publicitariamente mas interesante. Tras di esaki tin henter un mundo di gobernacion disfuncional cu a keda demasiado tempo sin haya atencion, entre otro tambe den e tardanza tradicional den otorgamento di permiso; mas di esaki despues. En todo caso, mas atencion politico por aporta na mihor funcionamento gubernamental, y pa avance economico en general.
E atencion politico aki pa proceso interno di gobernacion no ta bin cay for di cielo. E tin su raiz den malcontento di hopi aña pa e manera con tabata maneha e tarea di otorga y supervisa permiso pa empresa. Ademas e preocupacion aki a haya su lugar den e obhetivonan cu gobierno di Aruba a acorda cu Hulanda den e Landspakket. Bao di e titulo “Optimalisacion di proceso di permiso y suministro di informacion” tabatin e obhetivo pa logra e mehoracion cu lo a conduci na “Un clima empresarial mas accesible y atractivo pa empresario y inversionista local.” Awor cu nos ta mitar decada despues di firma e acuerdo di reforma, ta mirando e posible frutonan di tal mehoracion. Sin embargo, e partido socialdemocrata ta señala cu atencion pa revocacion di permiso di empresa inactivo por bay a costo di peticion empresarial nobo, loke por stanca progreso economico perhudicando e empresanan, cu ta na punto di inicia nan bida economico.
E preguntanan haci ta parce nos al caso y digno di un pronto respuesta. Pa varios decada e labor di investiga empresa cu no tabata cumpli cu ley, incluyendo negoshi aparentemente activo pero de hecho no operando, tabata un tarea casi no atendi na e departamento concerni. E situacion tabata hasta mas grave ainda. Empresa cu tabata warda en vano pa haya un permiso di operacion na tempo a cria e custumber di cuminza opera sin permiso, pasobra warda como bon cudadano te dia e permiso yega por a significa destrui parti di e capital inicial, sperando e momento glorioso yega. Esey tabata un actitud corecto? No segun ley, pero comprensible den practica. E situacion den practica tabata asina troci cu un empresa hotelero cu a cuminza un caso sumario contra Camara di Comercio, pasobra a registra director di e empresa como ‘sin permiso’, a haya un decision desfaborable di corte. E huez den e caso a considera cu, si e empresa (y director) mes ta bisa cu e falta di un permiso no a stroba su funcionamento na cabez di e empresa, entre otro pasobra e departamento concerni di tur manera no ta actua contra su operacion ilegal como director, anto e huez no tabata mira un interes urgente den un caso sumario pa e haya e permiso… E tempo ey ainda tabata mira e falta di permiso di operacion como un ‘pica menor’ unda comprension pa e departamento deficiente, y pa e incumplimento cu ley di e empresa, tabata bay man den man. Si cos ta cambiando pa mihor awor, esey ta bon noticia.
Sin embargo, ta bon pa señala cu e mehoracion exigi no a bin solamente for di e esfuerzo conhunto, palabra cu Hulanda. Den e promer decada di 2000 a bin gradualmente e presion externo pa cumpli cu regulacion internacional pa combati labamento di placa y financiamento di terorismo. E vigilancia riba empresa no tabata encera solamente supervision na inicio, sino tambe vigilancia riba empresa cu ta opera bao di ‘radar’ gubernamental, den aparente inactividad. Esaki a pone atencion riba e cantidad impresionante di empresa cu tabata inactivo, pero cu pa falta di un maneho activo di revocacion di permiso tabata permanece den e situacion durmiente aki. Cu esey ta cambiando awor, ta birando tempo.
Asina mes, nos ta keda cu e critica clave di e partido menciona. Cu recurso limita na e departamento, ora mas recurso bay na revocacion di permiso, mas cu claro e proceso di otorgamento di permiso lo sufri tardanza. Si nos acepta e critica sin mas, sin tira un vistazo den pasado, nos ta keda sin mira e realidad for di cual nos ta saliendo. E realidad ey ta cu desde semper gobernacion tabata maneha un modelo deficiente di atende peticion di permiso; no di empresa so, sino di tur tipo.
E practica tabata semper di pone tur control previo emision di un permiso…, pa despues no preocupa mas pa loke e empresa tabata haci den practica. Pesey tambe e monton di empresa inactivo sin supervision, cu por a opera bao di horizonte gubernamental. Varios voz den gobernacion tabata alaba e forma di opera di Singapore, unda bo por inicia un empresa dentro di un dia, como un modelo pa sigui pa avanza nos economia. Loke nan no tabata conta ta cu e control y supervision severo na Singapore tabata bin despues, mientras aki e tabata un factor desconoci…
Si di berdad nos ta desea di mira avance, anto nos no mester keda contempla solamente e tarea atrasa – temporal – di revocacion di permiso di negoshi. Ta hopi mas importante logra e balanza den e diferente fasenan di un permiso: facilita otorgamento rapido cu e minimo di evaluacion previo, y despues vigila e operacion den practica, tambe vigilancia di compania inactivo. Si no ta mehora tur esey, no ta mehorando nada…



