Aruba a uni un club exclusivo na nivel global. Manera nos a reporta anteriormente, dia 5 di juni durante e di 38 sesion di International Coordinating Council di UNESCO su programa Man and the Biosphere na Paraguay, henter e isla su teritorio a keda oficialmente designa un reserva di biosfera di UNESCO.
Pa refresca nos memoria, e reserva ta cubri alrededor di 19.300 hectar di tera y ta incorpora Aruba su zona economico exclusivo di casi 3 miyon hectar, cubriendo un poblacion residencial di alrededor di 108.000 persona. UNESCO su propio website ta confirma e cifranan aki y ta agrega cu Aruba ta apenas e di dos pais na mundo, despues di São Tomé and Príncipe, ken su teritorio completo tin e reconocimento aki.
E honor aki ta pone Aruba dentro di e red mundial di reserva di biosfera, un programa cu tin desde 1971 andando pa crea un balans den conservacion di biodiversidad, desaroyo sostenible y investigacion cientifico. Segun UNESCO su pagina dedica na Aruba, e pais su reserva ta proteha 14 diferente ecosistema – for di mondi te mangel, rif di coral, entre otro – cu hunto ta brinda proteccion na mas di 2.400 especie, incluyendo 34 cu ta categorisa como endemico.
Te hasta oficialnan local a compronde e grandesa e importancia di e designacion aki, cu Dr. Marck Oduber yamando esaki algo historico y notando cu e ta haci Aruba e tercer reserva di biosfera den Caribe y ta posiciona e isla como un posible “laboratorio bibo” pa desaroyo sostenible den e region. Sinembargo, na mesun momento e ta cla cu e reconocimento aki no ta e meta final, poniendo enfasis riba e hecho cu e reserva su exito continuo lo depende riba Aruba su compromiso colectivo, no riba e designacion di UNESCO so.
E distincion aki ta uno importante, pa motibo cu un bista riba e noticianan cu tin ta sali recientemente, specialmente di Bon Dia Aruba, nos por mira un isla unda naturalesa su alarma di advertencia ya caba ta bati, a pesar di e yegada di e reconocimento internacional.
Un bista di e sucesonan den ultimo tempo
Na april, Aruba Conservation Foundation (ACF) a lansa “Naturalesa ta Papia”, un campaña di conscientisacion. Director General di ACF, Tyson Lopez, a describi e tempo aki con naturalesa ta comunica constantemente via su beyesa, su cambionan y su resiliencia – y cada biaha mas cu presion visible. E campaña su mensahe ta structura rond di e idea cu Aruba su tera, costa y awanan ta bao presion constante y creciente di comportamento di ser humano y cu aprecio so no ta suficiente mas.
Na februari Aruba a celebra World Wetlands Day, poniendo enfasis riba Spaans Lagoen, cual tin reconocimento di Ramsar y Bubali Plas. Directie Natuur en Milieu (DNM) a usa e ocasion aki pa enfatisa con e ecosistemanan aki ta un anker den proteccion di costa, pesca, biodiversidad y generacionnan di tradicion di pesca local. Sinembargo e mesun rapport aki a reconoce cu e mesun ecosistemanan aki, entre otro, ta enfrenta menasanan real manera contaminacion, desaroyo cu no ta sostenible y e efectonan creciente di cambio di clima.
Di otro banda tambe, nos ta mira e problema di dump ilegal, cual ta menos visible cu e mangelnan cu nos ta admira, pero no menos dañino. Aruba tin un lucha andando cu dump ilegal plama rond di henter e isla, yen di sushi di cas y patio, te hasta cu mueble y articulonan di cas bieu. Esaki a bira un fuente cronico di mal holor, problemanan di pest y un bista mahos den areanan residencial.
E ceramento di e dump na Parkietenbos a haci e problema pio, mirando cu residentenan a perde un manera accesible pa sushi grandi. Gobierno su respuesta, e programa expandi “Baki den Bario” cu ta pone container grandi den e comunidadnan ta mira hopi participacion, sinembargo e ambientalistanan, cu ken Bon Dia Aruba a yega di papia, ta argumenta cu programanan comunitario so no lo resolve un problema structural; nan a haci yamado pa un infrastructura expandi, opcionnan regular mas accesible y aplicacion mas fuerte di accion contra dump ilegal.
Politica tambe a keda involucra ora cu parlamentario di partido MEP, Edgar Vrolijk, a acusa e minister responsable di permiti operacion di e dumpnan aki sin e permisonan rekeri of evaluacionnan ambiental, mientras tambe el a adverti cu e daño na habitat cu ta resulta di esaki ta constitui un menasa pa shoco.
Otro problema cu nos por mira den ultimo tempo ta uno cu ta ilustra perfectamente e buraco entre Aruba su ambicionnan ambiental y su realidad di aplicacion, ta trata di e bataya andando contra turismo off-road. Aruba su plan nacional di accion y strategia pa biodiversidad 2024-2030, cu a ricibi aprobacion di Conseho di Minister na october di 2024, ta explicitamente nombra turismo di ATV y UTV como un fuente grandi di presion ecologico – citando stof, fragmentacion di habitat, sedimentacion, daño na bida salvahe y contaminacion – y ta detaya un caminda den direccion di para e actividad aki completamente pa 2030, cuminsando den fase.
E politica aki a enfrenta cu realidad recientemente. Manera posiblemente hopi di nos ta corda, Aruba Birdlife Conservation (ABC) a entama un caso legal contra gobierno y Aruba Conservation Foundation, cual ta maneha Parke Nacional Arikok, acusando destruccion ambiental sin supervision causa pa e vehiculonan off-road na California Dunes, Tera Cora, Saliña Tierra del Sol y partinan di e costa cerca di Arikok y Tres Trapi.
E tempo aki, presidente di ABC Greg Peterson a argumenta cu e areanan aki ya caba tin proteccion legal bao Aruba su regulacionnan di desaroyo di espacio, pero cu añanan di aplicacion insuficiente a permiti nan deterioro – un situacion cu el a compara na un “wild west” regulatorio, sinembargo negociacionnan entre gruponan di combersacion y oficialnan di gobierno a cuminsa prome cu e caso a yega corte. Varios ruta off-road na e costa desde e tempo aki a keda cera manera a informa den Bon Dia Aruba recientemente, y tocante esaki por haya mas informacion den e articulo disponible riba nos website.
Partidonan den e industria, ken ta representa alrededor di 20 compania di tour y centenares di trabao directo e indirecto, a tuma accion contra eliminacion completo, argumentando na su luga pa limite mas estricto di velocidad, mitigacion di stof, rutanan designa y training pa e chauffeurnan.
Ex-minister di Transport y Naturalesa, Ursell Arends, anteriormente a anuncia un cuadro di transicion cuminsando na 2025, incluyendo rutanan alternativo, prestamonan di micro-transicion pa negoshinan afecta pa 2026 y un meta di transicion completo na modelnan di turismo cu un impacto mas abao pa 2028. Pa loke ta trata pueblo, e rabia a keda intensifica despues di incidentenan di seguridad, incluyendo un accident fatal entre un turista y un ATV, ademas di un incidente separa na Malmok unda un UTV a accidenta y seriamente herida un peaton di edad avansa.
Tin un gran cantidad di publicacion riba rednan social unda ta critica e cantidad di ATV/UTV den trafico – y e daño cu esaki ta causa na diferente parti di naturalesa y medio ambiente – cu ta circulando caba pa varios aña sin trece e tipo di accion cu conservacionista y ambientalistanan ta bisa for di basta tempo cu ta necesario.
Cu e bista completo aki, tur e storianan aki ta ilustra un patronchi consistente: Aruba tin e cuadronan politico, e data cientifico y awo te hasta e reconocimento internacional pa husticia accion serio den conservacion, sinembargo implementacion y aplicacion ta kedando atras.
E meta pa elimina completamente turismo di impacto halto a ricibi aprobacion, pero tog ABC a sinti e necesidad di bay corte pa obliga cumplimento di reglanan cu, riba papel, ya caba ta existi. DNM a identifica contaminacion y desaroyo cu no ta sostenible como menasa directo, sinembargo dump ilegal te ainda ta keda sin supervision y accion cerca di habitatnan sensitivo. Di su banda, AFC ta pidiendo residentenan simplemente tende naturalesa, mientras cu gobierno su capacidad di aplicacion no a mantene su mes na mesun velocidad cu e daño ecologico cu ta documenta.
Si como isla nos tin e intencion di honra e status nobo aki di UNESCO, e punto di enfoke den tur e puntonan aki menciona, basa riba e realidad cu nos ta bin ta mira, ta señala na e mesun necesidad: aplicacion consistente, cu recursonan adecua, di leynan ambiental y di plan di espacio existente. Nos tin mester di sosten di transicion mas cla, y responsabilidad, pa sectornan manera turismo off-road cu ya caba nos a identifica como punto cu mester di cambio. Nos tin mester di infrastructura expandi y accesible pa maneha desperdicio y sushi pa caba cu e economia di dump ilegal.
Pero mas cu tur cos, nos tin mester di e inclusion genuino di piscador, cientifico, hoben y sociedad civil den decisionnan cu nos tuma tocante nos tera y nos lama.
E reconocemento di UNESCO un biaha mas no ta loke ta bay salba ni proteha nos. E ta un reconocemento cu ta depende menos riba un certificado y mas riba Aruba su habilidad di cumpli, riba nos tera, cu e proteccion cu ya caba el a priminti su mes.



