E debate tocante e ley di Reino pa supervision financiero ta sigui su curso y ta inevitable. Esey ta haci inevitable tambe e repiticion di argumento y esey na su turno no ta implica un avance den e asunto. Esaki no por ta otro tampoco pasobra ripiti argumento no ta pa convence e contrincante, sino pa gana apoyo di esnan cu no ta na bo banda ainda. O, manera ta sucediendo awor, opositor di e ley di Reino menciona awor a busca amplia apoyo via entidad internacional manera Coppal (Conferencia Permanente di Partido Politico di America Latina y Caribe). Cu e partido social-democrata ta busca apoyo cerca un entidad politico continental, di cual nan ta miembro, ta completamente legitimo, aunke efecto di esaki por ta hopi limita.
Pa cuminza, gobierno di Hulanda/Reino lo no duna tanto importancia na un eventual señal di banda di e organizacion regional y probablemente ni lo argumenta un posible respuesta si yega na un denuncia di nan banda. Y si acaso lo tin un contesta, esaki sin duda lo mustra riba e hecho cu aki dificilmente por papia di e tema di autodeterminacion, pasobra esey den e contexto aki no tin nada di haci cu ‘autonomia’, es decir e privilegio di gobernacionn propio, semper dentro di e cuadro legal cu Statuut ta pone pa tanto e teritorio autonomo como e ‘madre patria’.
Ta importante señala aki kico ta den wega den e disputa aki y kico no. Ta trata di un interpretacion di Statuut, unda opinion por varia. Por mira Statuut como un acuerdo unda, pa evita independencia completo, a yega na un forma den cual e islanan a haya gobernacion propio limita, bao di supervision di e pais colonizador. Por describi esaki den termino mas elegante, pero basicamente esey e ta keda. Esaki ta haci cu pa eternidad nos ta mara na e dependencia aki, di e ‘madre patria’? No, pasobra nos derecho di autodeterminacion a keda intacto y ta forma parti di e propio Statuut. Articulo 58 di Statuut ta bisa textualmente cu Aruba por declara, via ordenanza di e pais, cu ta desea di termina e orden huridico cu e Statuut ta representa. Tal propuesta mester bay acompaña pa diseño di un futuro constitucion, “conteniendo por lo menos determinacion encuanto derecho fundamental, gobierno, organo representativo, legislacion y administracion, hurisdiccion y cambio di constitucion.” Tambe Staten por adopta tal propuesta solamente cu un mayoria di dos tercera parti di e miembronan cu tin asiento. Articulo 59 di Statuut ta establece cu dentro di seis luna despues di aproba tal propuesta di ley, mester tene un referendum, regla pa ley, unda esnan cu por vota pa Staten por expresa nan deseo encuanto e propuesta aproba. Un mayoria – simple – di e cantidad di persona cu derecho di voto ta base pa su legitimacion.
Articulo 60 di Statuut ta stipula cu e constitucion nobo mester keda aproba cu un mayoria di por lo menos dos tercera parti di e miembronan di Staten cu tin asiento. Seguidamente, conforme indicacion di gobierno di Aruba, ta establece e fecha di terminacion di e presencia di Aruba den e constelacion di Reino Hulandes, via Decreto Real. Esaki ta implica cu nada no a cambia pa loke ta referi na nos derecho di autodeterminacion. Si por ehemplo, den un caso – meramente teorico – e disgusto pa e supervision financiero ta asina fuerte cu e ta conduci na un movimento anti-supervision cu mayoria di pueblo deseando independencia, anto e caminda corecto ta ‘asfalta y bon manteni’ caba. Loke no por, y varios politico Hulandes ta lamenta esey, loke ta nan problema, ta pusha pueblo di Aruba for di Reino si Aruba mes no ta desea esey. Awor, pakico trece tur esaki dilanti si, sigur e lector bon informa, lo bisa cu tur esey ta conoci caba. Nos no ta duda di esey, pero ta pone bon cla cu nos ‘autodeterminacion’ ta garantiza den texto di Statuut y ningun momento mester ta involucra mes den e actual debate tocante perdida temporal di autonomia (financiero), algo cu a keda reglamenta 11 aña pasa den un ley local, cu igualmente a encarga gobierno di Reino cu e supervision financiero. Ademas, tambe e supervision temporal aki ta bon regla den e mesun Statuut y ta posible den diferente forma; esun di un ley di consenso ta esun mas ‘elegante’. Tin otro menos elegante unda gobierno di Hulanda/Reino ta haya cu intervencion den asunto financiero di Aruba ta necesario, sin consenso. Esey absolutamente no ta e caso; hasta por bisa cu en berdad Aruba a avanza bastante den crea un situacion financiero mas faborable. Ta importante si pa señala cu a logra esey, no a pesar sino danki na e supervision cu ta parti di nos realidad pa mas di un decada. Keda trata di pinta e caso como un di intervencion na nivel di Reino cu lo cuminza awor no mas, cu e introduccion di e ley di Reino, ta bay completamente contrario na e realidad cu nos ta bibando aden pa tanto aña caba. Esey no ta implica cu e supervision ey ta algo normal. Aruba mester por bolbe mas pronto posible na un situacion unda por dicidi autonomamente con gobernacion ta cobra y ta usa placa; esey ta na nos pa dicidi, via nos parlamento. Ta keda un obstaculo si pa yega na un ley di Reino vigente; esey ta e ley local cu mester aprobacion. Rechazo di e ley aki lo impedi ley di Reino bira efectivo y nos ta keda cu e ley local actual, cu mesun supervision aden. Esey ta e obhetivo?



