Aruba ta ehecutando palabracionnan di e landspakket firma cu Hulanda na 2020. Esey ta conclusion di e comision di evaluacion encarga y cu a keda manda tambe pa Tweede Kamer Hulandes.
Den su carta di presentacion Secretario di Estado pa Asuntonan di Reino Eric van der Burg a splica cu Aruba, mescos cu e otro dos islanan autonomo di Reino, Corsou y St. Maarten ta trahando desde 2021 riba e reformanan manera stipula den e landspakket. Nan tin sosten di e TWO, cu ta e Tijdelijke Werkorganisatie cu ta cay bou Ministerio pa Asuntonan di Reino. E cooperacion aki ta oficialisa desde 2023 a base di e Onderlinge Regeling Samenwerking bij Hervormingen ( Areglo Mutuo di Cooperacion pa Reforma) cu a duna e proceso un base legal. E duracion di e areglo ta di cuater aña cu posibilidad di extension.
Conforme e areglo, mester a bin un evaluacion di su eficiencia y efectividad un aña prome cu e mester termina, cu formalmente te ainda ta 2027. E evaluacion aki mester bay pa tur e Parlamentonan. Prome Ministernan di e paisnan CAS (Corsou, Aruba y St. Maarten) y e Secretario di Estado Van der Burg tambe a ricibi un copia.
E evaluacion a keda haci pa un comision independiente, cu a consisti di cinco miembro cu a keda apunta a base di nan experticio. E cuater paisnan tur a nombra un miembro y hunto a apunta e presidente. Ta trata di Presidente Maria C. van der Sluijs Plantz, y miembronan Angel R. Bermudez pa Aruba, Francis de Lanoy pa Corsou, Cees F. J. Slager pa Hulanda y Franklyn E. Richards pa St. Maarten. Secretario ta Sr. Steven I. Boekhoudt. E comision a haya sosten di e compania di investigacion Andersson Eiffers Felix.
Aruba
E comision a constata cu Aruba a mustra den ultimo añanan, un direccion relativamente stabiel cu un bon capacidad di ehecucion pa loke ta ehecucion di e agenda di reforma. Segun e relato, Aruba ta percura pa garantisa integracion di e reformanan den su mesun direccion di maneho publico. A tuma pasonan concreto den diferente trayecto, y mas y mas a keda prepara y implementa den structuranan nacional. E cooperacion denter di e cuadro di e Acuerdo Mutuo a traha manera un catalisador den varios instancia pa Aruba. E uso di experticio, sosten a base di Proyecto y capacidad di ehecucion adicional ta keda realisa pa medio di TWO, cu a contribui na facilita e procesonan y mobilisa e capacidad denter di e aparato publico di Aruba. Tur esaki a permiti cu varios di e reformanan ta tumando luga cu un paso lihe.
Sinembargo, e comision a constata tambe cu no tur trayecto ta canando na mesun tempo, cu ta nifica cu algun proceso a keda atras. “Banda di algun cu por constata progreso, tambe tin otro cu ainda ta den un fase di preparacion of ehecucion y ainda no a lanta for di tera,” ta un di e conclusionnan constata. “Problemanan structural, manera capacidad di legislacion limita y retraso pa motibo di cambionan den gobernacion, a contribui cu e progreso di e reformanan no por a continua rapidamente.”
E comision como tal ta constata cu varios reforma ainda ta den un fase unda mester mas implementacion, basa riba cuadronan legal. Varios trayecto tin e caracteristica esencial di cambio di structura y organisacion cu ta rekeri tempo y maneho publico cu ta continuo, prome cu nan por mustra nan efecto completo. Como tal, e comision ta mira continuacion di e cooperacion esencial, pa asina percura cu no ta perde e momentum y asina evita cu e reformanan cu a keda ehecuta no perde empuhe pa keda implementa completo. Pa tal motibo mes, e comision ta di opinion cu continuacion di e cooperacion cu Aruba ta importante den cuadro di e Acuerdo Mutuo.
Gobierno di Aruba mes a indica claramente di kier sigui traha a base di e esaki, ta locual a informa den e relato di evaluacion.
Recomendacion
Como tal, e recomendacionnan pa Aruba ta pa continua cu e cooperacion den cuadro di e ‘Onderlinge Regeling’ despues di April 2027, pa un periodo di dos aña. Introduci pa fin di e di dos kwartaal di 2026 un acuerdo na nivel di gobierno pa asina por continua cu e trabou conhunto aki. Mester dirigi e siguiente periodo di cooperacion mas tanto riba e maramento formal, institucional di e reformanan (crea e garantianan legal) y completa e trayectonan di reformanan cu ta den proceso.
Tambe mester bin a corto plazo, cu sosten di TWO, un sosten a base di gobierno y cu un agenda limita pa e resto di e periodo, cu mester ta na 2029, esta e resto di e periodo di e areglo mutuo, basa riba e landspakket pa Aruba y prioridad pa e trayectonan cu ta contribui na mara e reformanan na nivel institucional y duradero.
Aruba mester guia cua ta e prioridadnan di e trayectonan mientras cu TWO ta sigui brinda sosten na implementacion y ehecucion.
Pa tal motibo mes, e comision di evaluacion ta recomenda pa sigui cu e trabou di TWO den e añanan cu ta bin, particularmente cu e experticio cu a crea a base di e cooperacion actual, cu enfoke cla riba sosten pa e trayectonan nacional, sin cu ta crea un relacion structural di dependencia. “Tambe por haci uso di e periodo aki pa hunto mira con reformanan cu ta rekeri mas tempo por continua y haya forma despues cu e Acuerdo Mutuo termina na 2029,” ta un observacion di e comision.
Un otro recomendacion ta pa reforsa e posicion di maneho y transparencia di e structura di ehecucion di e cooperacion na Aruba mes. Mester percura cu e papel di TWO den Gobierno di Aruba ta keda hopi cla y ta bon describi, y asina crea suficiente base di maneho, pa asina e trabou di sosten pa e trayectonan di reforma por tuma luga efectivamente. Den cuadro di esaki, lo ta bon pa duna relato regular di e progreso di e cooperacion y implementacion di e trayectonan di reforma na Parlamento di Aruba.
Comentario
Secretario di Estado pa Asuntonan di Reino van der Burg a bisa cu el a discuti e resultadonan cu Prome Minister Mike Eman y cu pronto e lo duna su mesun comentario riba e rapport di evaluacion. Eric van der Burg a agrega cu esaki ta particularmente importante den cuadro di crea e base financiero pa TWO por continua su trabou.



