CONPA a studia e Monthly Tables di juni 2026, e Operational Report 2025 y e Financial Sector Supervision Report 2025 di Banco Central di Aruba (CBA). Nos ta considera e cifranan cu CBA ta publica como corecto, na tempo y transparente; nos analisis ta basa completamente riba nan. Nos preocupacion no ta e cifranan, sino e direccion cu nan ta mustra.

Tur nos observacion ta fit den un frase: nos buffernan a crece den termino absoluto, pero e reclamonan riba nan a crece mesun rapido of mas rapido. E cobertura no a amplia, y den e sector bancario e a bira mas smal — den un periodo di prosperidad excepcional, precisamente ora lo mester a pasa lo contrario.

E reserva oficial

Na fin di juni 2026 e reserva oficial tabata Afl. 4.817,4 miyon bruto, rond di 158 porciento di e norma ARA di FMI y ariba di e bandwidth di 100 te 150 porciento cu CBA mes ta usa. Pero Afl. 802,1 miyon di esaki ta oro, balora na un prijs historicamente halto cu den juni so a baha cu Afl. 103,5 miyon. Y den mei 2026 e depositonan di gobierno na CBA a subi cu casi Afl. 363 miyon, mientras e Operational Report ta menciona un prestamo externo di gobierno. Si ta trata di divisa presta of divisa gana ta un pregunta esencial.

Corigiendo pa ambos, e ratio ta baha pa 140 porciento (oro na promedio di tres aña) of 122 porciento (sin oro) — ainda adecuado.

Pero mira e otro banda di balansa. Den e diesdos luna te juni 2026, e cantidad di placa amplio a crece 19,0 porciento, e estrecho 30,2 porciento, y e depositonan den divisa di residentenan 55,0 porciento, mientras e reserva corigi a crece rond di 21 porciento. E proporcion entre nan practicamente no a move: di 1,47 pa 1,45.

E banconan

Na 2025 e banconan comercial a gana Afl. 190,6 miyon prome cu belasting, un rendimento di 17,3 porciento riba capital. Toch nan capital propio a baha cu Afl. 1,1 miyon, mientras e cartera di credito a crece cu 11,5 porciento, e mas grandi den cinco aña.

E consecuencia ta bisto: e ratio di capital a baha di 39,8 porciento na 2022 pa 28,9 porciento na 2025, y e ratio Tier I di 30,5 pa 20,9 porciento. Na 2026 e crecemento di credito a acelera pa 14,3 porciento, y esun na empresa pa 18,8 porciento. Cu mesun politica di dividendo, e minimo di 18 porciento ta yega den poco aña.

E calidad tambe ta cambia: e prestamonan cu no ta rindi a subi cu 23,7 porciento, completamente pa cuenta di credito comercial, cu e aumento mas grandi den hipoteca comercial. Y di cinco inspeccion planea na institucion di credito na 2025, dos so a ser realisa.

E shock di petroleo

CBA a modela e scenario di prijs di petroleo halto y a publica e resultado: crecemento real di 0,4 porciento y inflacion di 4,9 porciento na 2027. Nos ta aprecia esaki.

Pero loke a ser publica ta e refleho interno di e golpi. Loke ta falta ta e otro banda: kico e mesun scenario ta nifica pa e balansa di pago y pa e reserva oficial. Pa un pais cu cambio fiho, esey ta e variabel decisivo. Crecemento y inflacion ta describi con e golpi ta ser sinti; e reserva ta determina cuanto tempo nos por defende e florin.

E resultado ta scondi den e cifranan mes: inflacion di 4,9 porciento for di energia, flete y cuminda importa ta nifica cu mas divisa ta sali, y crecemento di 0,4 porciento ta nifica turismo debil — practicamente nos unico fuente di divisa. E calculo existi; simplemente e no a ser publica.

Mi personalmente a adverti caba na 2023 riba e riesgo di un scenario stagflacionario pa isla chikito cu ta depende di importacion: prijs di importacion ta subi y demanda externo ta baha na mesun momento. Nos no ta trece esaki pa haya rason, sino pasobra loke tabata teoria na 2023 awor ta un scenario cu mester ser calcula.

Nos peticion

CONPA ta pidi CBA un reunion tecnico, y concretamente: publica loke boso mes scenario adverso ta nifica pa e balansa di pago y pa e reserva; splica na cua nivel di cobertura e Banco lo actua y cu cua instrumento; revisa e dividendonan den e sector bancario, pasobra capital no por ser construi despues cu e golpi a yega; y duna un fecha pa e garantia di deposito, cu ta warda desde 2017.

Precisamente awor cu tanto e economia como e sector financiero ta na nivel record, y cu e ambiente externo ta bira mas duro, ta e momento pa pone nos buffernan na prueba — no ora circunstancia obliga nos.

Simon F. Waslander BSc. MSc.

Presidente, Stichting Consenshi di Pueblo di Aruba (CONPA)

Nota di redaccion: E puntonan menciona ta forma e opinion di fundacion CONPA. Pendiente un reunion cu Banco Central di Aruba pa mas informacion.