Aruba su economia tin e ultimo 2 aña mirando un crecemento fuerte, pero esaki ta den cambia. Segun un rapport nobo di Centrale Bank van Aruba (CBA), titula “Economic Outlook- Real Sector,” e isla su crecemento lo keda baha cada aña te cu 2030, for di casi 6% awendia te cu 1% pa fin di e decada.

E banco ta cauteloso den enfatisa cu esaki no ta nifica cu economia lo bira mas chikito, sino cu e economia lo crece cu menos cantidad cada aña.

Kico a pasa na 2025

Pa compronde unda tur cos ta bayendo, ta util pa nos mira unda nos economia tabata. Segun CBA, Aruba su economia a crece cu alrededor di 6.3% na 2025, mas lihe cu e crecemento di 5.5% mira na 2024. E crecemento aki a bini mas tanto for di aumento den gasto: gasto di hogarnan so a crece cu 9.3%. Negoshinan tambe a inverti mas, particularmente den propiedad, utilidad y aviacion mientras cu turismo a keda expande, cu 6.6% mas bishitante ‘stay-over’ yegando e isla compara cu e aña anterior.

Na mesun tempo, e prijsnan casi no a aumenta. Inflacion a keda na 0.1% pa e aña, mas tanto pa motibo cu gasolin y electricidad a bira menos caro, creando un balans cu e aumento di prijs den otro sectornan di e economia.

Dicon ta anticipa cu e crecemento lo baha

CBA ta anticipa crecemento economico real di 3.7% na 2026, despues 2.3% na 2027. Despues di esey, su proyeccion ta mustra cu e crecemento lo baha mas te 2.1% na 2028, 1.7% na 2029 y 1.0% na 2030.

E banco ta describi esaki como un “normalisacion” den termino simpel, un regreso na un velocidad di crecemento mas calma y mas tipico despues di varios aña inusualmente fuerte.

Tin algun factor clave cu ta splica esaki

Gasto di vivienda lo crece mas poco poco. Na 2026, e gastonan ta anticipa di aumenta na 4.7%, yuda pa medidanan di sosten di gobierno manera pensioen di AOV mas halto y prima di seguro di salud mas abao pa esnan cu ta cu pensioen. Sinembargo pa 2027, e crecemento aki ta anticipa di cay te solamente 1.3%.

Crecemento di turismo ta bay baha. E placa cu bishitantenan trece Aruba tambe ta proyecta di mira un caida for di 4.4% na 2026 te 1.5% na 2027.

Inversion lo aumenta pero solamente pa un tempo. Construccion y otro proyectonan di inversion, specialmente den hotel, utilidad y aviacion, ta anticipa di bira e motor mas grandi na 2027, creciendo na 8.9%. Aunke CBA ta anticipa cu e impulso aki lo cay tambe, mirando cu varios proyecto grandi ta cabando y tiki proyecto nobo ta anticipa di reemplasa nan den e añanan cu ta sigui.

Turismo tin limite fisico. E rapport ta nota cu crecemento continuo den cantidad di bishitante ta depende riba Aruba Airport Authority su plannan pa expande capacidad, banda di e construccion di mas hotel. Crecemento por aumenta solamente na mesun velocidad cu e isla su crecemento den acomodacion pa mas pasahero.

E escasez di labor ta central den tur esaki

Un di e rapport su advertencianan mas cla ta involucra Aruba su forsa laboral. Negoshinan riba e isla ya caba ta topando cu dificultad pa haya suficiente empleado, specialmente den turismo y construccion y CBA su pronostico ta asumi cu Aruba lo keda trece mas trahador for di exterior pa yena e buraco aki. Si esaki no sucede – of pasa demasiado poco poco – e banco ta adverti cu construccion, capacidad di turismo y crecemento economico en general tur lo bin mas abao cu loke ta proyecta actualmente.

E rapport tambe ta inclui un seccion special tocante Aruba su programa na 2025 “Hunto Pa Progreso,” cual a otorga permiso di trabao na 5.800 stranhero cu tabata bibando y trahando riba e isla sin status legal. CBA a nota cu e decision aki por yuda alivia escasez di labor y trece mas trahador, contribucion na impuesto y pago di seguridad social den Aruba su economia formal.

Sinembargo e banco ta cauteloso den no pinta un imagen definitivo tocante e efecto, mirando cu mayoria di empleadonan aki ya caba tabata bibando y trahando riba e isla informalmente prome cu nan a ricibi nan permiso, e impulso den gasto, necesidad di vivienda y suministro di labor en general por ta mas modesto cu loke e ta parce inicialmente. E banco tambe ta enfatisa cu formalisacion di e trahadornan aki ta probabel di aumenta gasto di cuido di salud, aunke e ta agrega cu e tamaño exacto di e aumento aki ta dificil di pronostica cu e data actualmente disponibel.

Prijs: un aumento e aña aki, calma e proximo

Inflacion ta pronostica di aumenta na 2.4% den 2026, mas tanto pa motibo di un aumento den prijs di petroleo na nivel internacional causa pa tension entre Merca y Iran. Costo di petroleo mas halto ta bay directamente den costo di transportacion, y di aki e ta drenta e prijs di varios articulo.

CBA ta anticipa cu inflacion lo baha back na 1.4% na 2027 mientras e prijs di petroleo ta bolbe baha gradualmente – aunke e prijs di cuminda y inflacion base ta anticipa di mantene un poco di presion na luga.

Kico lo pasa si e prijs di petroleo no bolbe baha?

Pa motibo cu mercado di energia ta keda incierto, CBA tambe a construi un scenario yama “oil price shock”, asumiendo cu e prijs di petroleo lo keda pega cerca di su porcentahe na 2026 te cu fin di 2027, na luga di cay manera ta anticipa actualmente.

Bao e scenario aki, 2026 no lo ta hopi diferente cu e pronostico principal. Sinembargo 2027 lo ta considerablemente pio: crecemento economico lo cay for di e 2.3% anticipa te na solamente 0.4%, mientras cu inflacion lo subi te 4.9% – mas cu 3 biaha mas halto cu e banco su pronostico principal e aña ey.

E motibo cu 2027 ta bira asina mas dificil ta cu, den e scenario aki, costo mas halto di petroleo lo aumenta costo di electricidad y awa y pone presion riba e presupuesto di hogarnan directamente, cortando con hopi hende por gasta riba tur otro cos.

Pa residentenan di Aruba, e rapport aki ta menos tocante porcentahenan y mas tocante kico por spera pa bida diario durante e siguiente añanan. Un economia cu un crecemento mas poco generalmente ta nifica menos creacion di trabao y un crecemento di salario mas poco compara cu e velocidad excepcional di e ultimo 2 aña – aunke e rapport no ta sugeri perdida di trabao of un recesion, solamente cu lo tin menos crecemento nobo cada aña.

E escasez den labor ta un dialogo cu tambe ta carga importancia directo: e ta afecta con lihe negoshinan local, particularmente den hospitalidad, turismo y construccion por yena vacaturanan y ta parti di e rasonamento tras di decisionnan den politica reciente manera e programa anteriormente menciona “Hunto Pa Progreso.”

E cifranan di inflacion tambe ta algo riba cual mester mantene bista, mirando cu esaki ta afecta e costo di cosnan esencial manera compras, electricidad, gasolin y transportacion. E banco su pronostico base ta anticipa un aumento temporario y modesto den e prijsnan; pero su scenario di ‘oil price shock’ ta un recordatorio cu Aruba, como un isla chikito cu ta un importador grandi ta keda exponi na eventonan internacional cu ta fuera di su control – incluyendo conflictonan cu ta den otro parti di mundo.

E banco su propio resumen di su resultadonan ta splica esaki den palabra simpel: esaki no ta un advertencia tocante un caida economico, sino tocante un regreso na un velocidad di crecemento mas poco poco despues di varios aña excepcionalmente fuerte. Uno cu lo depende riba con turismo, labor, proyectonan di inversion y mercado di energia internacional ta desaroya entre awo y 2030.