Ta ora cu por sigura cu ehecucion di plannan pa desaroyo di San Nicolas y Aruba ta completo, for di aspecto organisatorio, legal y financiero. Y esey ta e base di Plan Dumfries cu diasabra a keda presenta durante un tayer na Santa Teresita Center. Un biaha mas, Suzette Dumfries, di profesion, Nation Builder a organisa un tayer pa ilustra e con resultadonan di su investigacion di cinco aña na San Nicolas por desemboca den oportunidadnan economico, social, cultural y ambiental di no solamente e centro comercial di e ciudad, pero henter e zona y eventualmente Aruba.
‘From Evidence to Execution; Plan Dumfries 2030’ ta ilustra e plan, e institucion(nan) cu mester ehecuta, con ta financia y kico ta e secuencia di su ehecucion. Durante e di dos forum aki, a splica con ta ehecuta e plan, cu ta inclui e organo cu mester carg’e, e maneho, con e ta financia.
Consehero di Minister pa Asuntonan Financiero y Economico pa San Nicolas, Rondel Heyliger a habri e tayer, ilustrando cu Gobierno tin intencion serio pa berdad pone atencion efectivo riba desaroyo di San Nicolas. Durante e ultimo 40 añanan, tur a purba, pero e esfuersonan tabata isola, sin corelacion cu otro y como tal, nunca a logra yena e bashi cu e comunidad a sinti despues cu Lago a cera su porta. Al contrario, a pesar di inversionnan, no tabatin e efecto desea y hopi a mira nan calidad di bida bay atras. E retonan laboral y socio-economico ta grandi y forma di traha di institucionnan no a contribui na mehoracion. Segun Heyliger, e sistema “no ta traha suficientemente bon. Departamentonan, institucionnan ta trahando, pero no como un solo organo. E sistema ta fragmenta y cos ta pega.” No tin comunicacion adecuado entre departamentonan cu cada uno tin su mesun responsabilidad. “ Si tur hende ta responsabel pa un proceso, na final, ningun ta responsabel pa a fin,” Heyliger a enfatisa. “Ora comunidad mester core tras di institucionnan, cos a faya,” ya cu esnan cu si a logra ta pasobra nan conoce un hende, tin mas forsa di capital y como tal por warda mas. “Pues, e sistema mester cambia.”
Di otro banda Heyliger a reconoce tambe cu individuonan, organisacionnan na San Nicolas tampoco ta traha coherente, ta laga ego personal domina y no ta traha cu otro. “Tin biaha gruponan ta bringa otro sin mira na kico por contribui.” Den otro palabra, pa San Nicolas por sali dilanti, mester stop di traha fragmenta.
E Plan Dumfries, cu te ainda ta yama asina como ‘working title’ te ora cu por determina un nomber mas apropia, ta diseña pa trece e coherencia, eliminando e fragmentacion aki. Pa Dumfries, esaki ta su mision di bida. Enfatisando e nomber ‘San Nicolas,’ manera hopi Rubiano bieu ta yama e area, enbez di e pronunciacion na Ingles (“ni ki mi haci, mi no por bisa esey”) Dumfries kisas inconscientemente ta mara e parti p’ariba di Aruba cu resto di e isla. A pesar cu su enfoke ta pa rediseña San Nicolas den un comunidad cu ta sostene su mes economicamente y socialmente, e idea ta pa henter Aruba funciona di e forma aki.
Dumfries a enfatisa e dos economianan cu Lago a fomenta na San Nicolas, e formal y informal, tur mara den cuater sistema cu a cay den otro despues di e ciere di refineria. El a mustra riba e problemanan cu a bin debi na falta di uso di infrastructura cu Lago a laga atras, manera e uso di tereno pa traficacion di droga, ademas di e papel cu e barnan cu prostituta ta hunga den e economia informal cu a keda atras.
Su obhetivo ta pa a crea un plan di desaroyo economico completo cu componentenan, proyecto, e entidad di ehecucion, logistica di financiamento y resultado cu por midi. Despues di reuni cu diferente sector na Aruba, incluso studiante, institucionnan pero tambe tur partido politico, Dumfries a diseña den su plan un institucion encarga cu ehecucion di e plan, cu mester sobrevivi ciclonan di eleccion. Aruba ya tin institucion asina, manera FCCA of Fondo di Monumento. E plan mester tin un ruta forma den e ROP y ROPV, esta e plan di ordenanza especial y su reglanan, e ta rekeri procesonan cu cada proyecto mester cumpli cu ne, sigura cu tin capital cu ta mara na cada tipo di proyecto y forma di midi ehecucion. E institucion di ehecucion ta e Stichting Stadsontwikkeling Aruba, SSA cu entre tanto ya ta funda cu su directiva, ya caba a inicia combersacionnan cu DIP riba inclusion di e plan den e ROP, a identifica nuebe capa, dos frente y cuater test pa sigura cu procesonan ta cana; ya caba tin inversionistanan comprometi, entre otro mr. Lincoln ‘Dello’ Gomez cu a tuma e prome paso.
E plan ta zona ambicioso y ta parti den dos. Uno ta e desaroyo di e centro di San Nicolas como un ciudad multi cultural unda ta reconoce e contribucion di tur e gruponan migrante cu a establece na San Nicolas y cu hunto cu e Arubianonan di tempo di comienso di Lago a construi e ciudad. E otro parti ta e inversion den proyectonan comercial cu tin cu cumpli cu criterianan specifico pa realmente crea actividadnan economico cu ta beneficia no solamente e inversionista, pero e trahado, su famia, comunidad y medio ambiente. “E plan ta integra economia, desaroyo social, e capital humano, atencion pa grandinan den sociedad, vivienda, cultura, infrastructura cu ta inclui mobilidad, entre otro transporte, medio ambiente y maneho,” Dumfries a splica. “E fasenan ta e base, e fundamento, sigui pa activacion, escalacion y institucionalisacion.” Cu e ultimo aki Dumfries ta referi na mara e proceso den e ROP y ROPV.
Presente durante e foro, tabata Sr. Ruben Goedhoop di Tijdelijke Werk Organisatie, TWO, kende ta encarga cu e proyecto HART. Manera ta conoci, HART ta pa investiga, analisa e refineria y su tereno pa determina su condicion cua potencial e por tin. HART den e sentido aki ta cuadra den e plan pa desaroyo, segun Goedhoop. E analisis lo mester ta cla pa fin di Maart 2027. “Nos no ta bay duna opinion riba si mester desmantela e refineria of no, sino e ta pa duna un bista con e situacion ta y kico por haci,” Goedhoop a enfatisa. En todo caso, Rondel Heyliger a bisa cu e intencion di Gobierno ta pa desmantela partinan di e refineria cu ya no ta sirbi y ta peligroso y cu ta pendiente pa mira kico por ta e potencial di e area pa un eventual industria petrolero.
Pero en todo caso cualkier desaroyo lo mester cay bou di e criterianan menciona den e investigacion di Dumfries pa asina percura cu comunidad den su totalidad berdad por ta beneficia di dje.



