De mogelijke terugkeer van Mike de Meza in de Arubaanse ministerraad roept een potentieel moeilijke vraag op binnen de AVP-Futuro-coalitie: wat hebben de twee partijen precies afgesproken over HOFA?

Minister Gerlien Croes, leider van Futuro, heeft zijn standpunt duidelijk gemaakt. Futuro heeft er volgens hem geen bezwaar tegen als AVP De Meza als minister benoemt. In recente opmerkingen tegenover lokale media gaf Croes echter aan dat iedere minister die toetreedt tot de regering de afspraken uit het regeerakkoord moet onderschrijven. In dat verband noemde hij HOFA specifiek als onderdeel van de afspraken tussen de coalitiepartners.

HOFA wordt niet expliciet genoemd in het Regeerprogramma AVP-FUTURO 2025-2028. Dat HOFA daarin ontbreekt, betekent echter niet automatisch dat AVP en Futuro tijdens de regeringsformatie geen afzonderlijke politieke afspraak hierover hebben gemaakt. Wat publiekelijk wel kan worden vastgesteld, is dat het regeerprogramma verschillende doelstellingen bevat die verband houden met HOFA, waaronder duurzame overheidsfinanciën en onderhandelingen met Nederland over de herfinanciering van de Arubaanse schuld.

Minister Croes ging nog een stap verder door de kwestie rechtstreeks te koppelen aan het voortbestaan van de regering. Volgens hem moeten de coalitiepartners bij onenigheid over een onderdeel van het regeerakkoord om de tafel gaan om tot een oplossing te komen. Als zij uiteindelijk geen overeenstemming kunnen bereiken, zo zei hij, “is er geen regering”.

Die uitspraken zijn van betekenis omdat De Meza zich kritisch heeft uitgelaten over HOFA, terwijl het juridische obstakel dat hem eerder verhinderde minister te worden inmiddels is weggenomen.

De Meza nu benoembaar als minister

Het Openbaar Ministerie (OM) heeft onlangs een schikking getroffen met De Meza, waarbij hij Afl. 2.500 heeft betaald zonder schuld te erkennen. Daarmee kwam een einde aan de strafzaak tegen hem. Deze ontwikkeling heeft een belangrijk obstakel weggenomen voor het verkrijgen van de verklaring omtrent het gedrag die nodig is voor een ministeriële benoeming.

AVP maakte vervolgens bekend dat De Meza nu als benoembaar voor een ministerspost wordt beschouwd.

Premier Mike Eman heeft eveneens aangegeven dat, mocht De Meza besluiten tot het kabinet toe te treden, de huidige minister Rene Herde plaats voor hem zal maken. Eman zei niet te verwachten dat een dergelijke ontwikkeling problemen binnen de coalitie zal veroorzaken.

De opmerkingen van Croes suggereren dat Futuro De Meza evenmin als het probleem beschouwt. Zijn onderscheid is duidelijk: AVP heeft het recht te bepalen wie de partij als minister wil benoemen, maar die persoon moet zich volgens Croes wel kunnen vinden in de afspraken die tussen AVP en Futuro zijn gemaakt.

Daarmee verschuift de discussie naar de inhoud. Als De Meza zijn bezwaren tegen HOFA handhaaft, terwijl Futuro HOFA als een bindende coalitieafspraak beschouwt, kan zijn mogelijke benoeming AVP en Futuro dwingen duidelijkheid te verschaffen over een vraag die tot nu toe opvallend onbeantwoord is gebleven.

Waar staat HOFA in het regeerprogramma?

De verklaring van Croes dat HOFA onderdeel is van het regeerakkoord leidde onmiddellijk tot een reactie van voormalig premier en MEP-leider Evelyn Wever-Croes.

Wever-Croes wees erop dat HOFA niet voorkomt in het publiek beschikbare Regeerprogramma AVP-Futuro 2025-2028. Zij vroeg daarom naar welk akkoord Croes precies verwees en suggereerde dat, als er een afzonderlijke afspraak bestaat, die niet publiekelijk bekend is.

Een analyse door Bon Dia Aruba van het gepubliceerde regeerprogramma bevestigt een belangrijk onderdeel van deze discussie: HOFA wordt in het document niet expliciet bij naam genoemd.

Het programma lijkt evenmin een expliciete toezegging te bevatten waarin AVP en Futuro overeenkomen een Rijkswet voor duurzame overheidsfinanciën voor Aruba, bekend als HOFA, in te voeren, of een andere Rijkswet waarmee financieel toezicht op Aruba wordt vastgelegd.

Dat betekent echter niet noodzakelijk dat de interpretatie van Croes over de coalitieafspraken ongegrond is.

Het regeerprogramma bevat verschillende afspraken die inhoudelijk nauw aansluiten bij de doelstellingen rond HOFA.

AVP en Futuro hebben zich gecommitteerd aan duurzame overheidsfinanciën, beter financieel beheer en begrotingsnormen. De regering belooft daarnaast de hervormingen in verband met het Landspakket voort te zetten en de samenwerking met Nederland te versterken.

Belangrijker nog is dat het regeerprogramma expliciet vermeldt dat de regering van plan is de onderhandelingen met Nederland over de herfinanciering van de staatsschuld af te ronden en te formaliseren. Ook wordt verwezen naar gesprekken over de herfinanciering van andere financiële verplichtingen.

Schuldherfinanciering vormt een belangrijk onderdeel van de bredere financiële relatie tussen Aruba en Nederland en is daarmee ook verbonden aan HOFA.

Er is dus een belangrijk onderscheid. Het openbare regeerprogramma bevat toezeggingen over verschillende doelstellingen die met HOFA samenhangen, waaronder duurzame overheidsfinanciën en de herfinanciering van Aruba’s schuld. Wat in het openbare programma zelf niet terug te vinden is, is een expliciete afspraak tussen AVP en Futuro over HOFA als zodanig.

Dat laat ruimte voor twee interpretaties. Croes kan HOFA beschouwen als het instrument waarmee de financiële doelstellingen die AVP en Futuro zijn overeengekomen moeten worden bereikt. Een andere mogelijkheid is dat er tussen de coalitiepartijen een specifiekere politieke afspraak over HOFA bestaat die niet expliciet is vastgelegd in het openbaar beschikbare regeerprogramma.

HOFA dateert van vóór het akkoord tussen AVP en Futuro

De kwestie is vooral relevant omdat het proces dat uiteindelijk tot HOFA heeft geleid niet onder de huidige regering is begonnen.

HOFA moet bovendien niet worden verward met COHO. COHO, het Caribisch Orgaan voor Hervorming en Ontwikkeling, was voornamelijk verbonden aan de hervormingen die voortkwamen uit de afspraken tijdens de coronacrisis en het Landspakket.

De wetgevende voorganger die directer verband houdt met HOFA is het voorstel voor de Rijkswet Aruba financieel toezicht, waarmee werd beoogd het financiële toezicht op Aruba in een Rijkswet vast te leggen.

Aruba en Nederland bereikten vervolgens in juni 2024 een Bestuurlijk Akkoord over een nieuw kader voor duurzame overheidsfinanciën. Dat proces ontwikkelde zich uiteindelijk tot het huidige voorstel voor HOFA.

De chronologie is belangrijk.

Het akkoord uit 2024 bestond al voordat AVP en Futuro in 2025 hun regeerprogramma opstelden. Beide partijen traden dus toe tot de regering op een moment dat de onderhandelingen met Nederland over financieel toezicht al een gevestigd politiek dossier vormden.

Tegelijkertijd verklaart het regeerprogramma niet expliciet dat de coalitie zich verbindt aan een specifieke Rijkswet die uit dit proces voortvloeit.

Dat maakt de verklaring van Croes politiek relevant. Als aanvaarding van HOFA zo fundamenteel is dat onenigheid daarover het einde van de regering kan betekenen, rijst de vraag of AVP en Futuro deze voorwaarde bij de vorming van de coalitie expliciet zijn overeengekomen.

Discussie over transparantie breidt zich uit naar Futura

Intussen is het conflict verder uitgebreid dan alleen HOFA.

In haar reactie bekritiseerde Wever-Croes Gerlien Croes ook op het gebied van transparantie. Croes antwoordde door zichzelf “pro-HOFA” en voorstander van verantwoording over publieke middelen te noemen, waarna hij de discussie verlegde naar Stichting Futura.

Croes stelde dat Afl. 14 miljoen naar Futura is gegaan en zei dat hij sinds januari 2026 om verantwoording over deze middelen vraagt.

Documenten die in het kader van de politieke discussie circuleren, tonen aan dat Futura aanzienlijke overheidsmiddelen heeft ontvangen. De openbaar beschikbare documenten zijn op zichzelf echter onvoldoende om het specifieke door Croes genoemde bedrag van Afl. 14 miljoen vast te stellen. Evenmin tonen zij misbruik van publieke middelen aan.

De uitspraak van Croes moet daarom worden beschouwd als een oproep tot transparantie en niet als bewijs van financieel wanbeheer.

De discussie over Futura illustreert niettemin hoe snel het debat over HOFA is uitgegroeid tot een bredere politieke confrontatie over transparantie en toezicht op publieke middelen.

De grootste test moet mogelijk nog komen

Vooralsnog is er geen conflict over de benoeming van Mike de Meza, omdat die benoeming niet heeft plaatsgevonden. De mogelijkheid van zijn terugkeer heeft echter wel een vraag blootgelegd die AVP en Futuro uiteindelijk mogelijk zullen moeten beantwoorden.

Croes zegt dat Futuro zich niet zal mengen in de keuze van AVP voor haar ministers. Daarmee haalt hij de persoonlijke vraag weg of hij bereid is De Meza als lid van het kabinet te accepteren.

In plaats daarvan trekt hij de grens bij een mogelijk veel fundamenteler punt: HOFA. Als De Meza toetreedt tot de regering en tegelijkertijd een standpunt over HOFA behoudt dat botst met dat van Futuro, zal de coalitie moeten bepalen of HOFA daadwerkelijk een bindend onderdeel vormt van de afspraken waarop de regering is gebaseerd.

De boodschap van Croes aan AVP komt er in wezen op neer dat de keuze van haar ministers een zaak van AVP is, maar het regeerakkoord niet. En volgens Croes geldt dat als de coalitiepartners uiteindelijk geen overeenstemming kunnen bereiken over wat dat akkoord vereist, er geen regering is.

Nu De Meza in aanmerking komt voor een ministerspost, kan wat tot dusver vooral een debat over financieel toezicht was, uitgroeien tot een directe test voor de AVP-Futuro-coalitie zelf.