E opinion cu Raad van Advies a duna den su evaluacion di 40 aña di Aruba como pais autonomo den Reino, di cual un resumen den nos edicion di ayera, ta encera un serie di asunto cu por a maneha mihor y den futuro sigur lo mester maneha mihor, si no kier mira e mesun erornan aki bolbe. Ta di spera cu no solamente nos politiconan, sino henter top di e aparato gubernamental lesa e documento aki cu atencion.
Sin embargo, tin cierto area cu RvA, for di su posicion como consehero constitucional, no por toca, pasobra no ta asunto cu por atende for di nan responsabilidad di conseha riba ley. No ta na RvA pa bay den detaye tocante e motibonan – politico – pakico gobernacion ta enfrenta tanto problema, anto sin yega na solucion efectivo. Otro voz den comunidad mester papia encuanto esaki, loke tampoco ta sucede suficientemente. Esaki no ta implica cu e asuntonan ey no mester bin dilanti nunca; pesey aki algun pensamento tocante e deficiencianan casi inherente na gobernacion den un teritorio chikito.
RvA ta toca por ehemplo e problema recurente di adaptacion di e Landsverordening Instelling Ministeries (LIM), cu ta hiba na combinacion ilogico o ineficiente di cartera, tambe na daño na continuidad di trabao gubernamental. Kico ta e problema anto cu no ta pa RvA trece dilanti? Si nos analiza nos pasado gubernamental por constata cu inicialmente tabata e idea cu e composicion di e ministerionan lo a keda asina. Pero, despues di algun biaha cu a mantene e structura di e ministerionan manera nan tabata originalmente, aparentemente nos politiconan a haya cu esaki ta un obstaculo pa negociacion, unda obviamente ta mas facil negocia si no tin ningun structura estableci di antemano. Pa facilita e negociacion dentro di e coalicion, si ta trata di uno, o hasta den seno di e partido cu ta bay goberna su so, loke na varios ocasion tabata e caso, a cuminza interpreta e ordenanza menciona como algo cu por cambia cada cuatro aña.
E ley a bira mas bien un formalidad, envez di un modelo di bon structuracion di trabao gubernamental, cu tabata e idea original. E asunto aki tin un solucion, den bolbe na e pensamento original? Nunca, nos no ta mira esaki sucede pasobra ya tin un cultura politico fuerte cu ta mira esaki como asunto irelevante.
Pero tin mas asunto cu a bay robez y cu tabatin mas consecuencia, organizatorio y financiero pa gobernacion. Na inicio di nos pais e departamentonan tabata mas bien ‘sucursal’ di e ministerionan na Corsou, unda e nivel di maneho tabata residencia. A cuminza cu esfuerzo grandi pa contrata funcionario publico na nivel academico pa crea e conocimento necesario pa apoya trabao di e mandatarionan. Pero dado momento a surgi e afan di contrata un cantidad di asesor pa traha directamente cu e ministronan, creando e fenomeno cu ta keto bay cu nos, di e ‘team di confianza’ di cada ministro. Esaki a conduci na tur tipo di exceso, di ‘hende di confianza’ cu tabata haya asina hopi ‘confianza’ cu nan no mester a aparece na trabao mes. Esaki no tabata e unico problema: de hecho gobierno tabata paga dos equipo di asesor: esun na e departamentonan, cu tabata consulta solamente si tabata estrictamente necesario y e ‘team di confianza’ cu en principio tabata ‘toca y baila’ alavez. Esaki ta haci te awe nos gobernacion innecesariamente caro, pero esaki no ta tema pa RvA…
Pero awor un problema adicional, cu si ta toca trabao di RvA, pasobra ta trata di legislacion. Esey ta e deficiencia den preparacion di legislacion. Laga nos cuminza cu bisa cu aki no ta trata di e calidad di e funcionarionan cu tabata y ta traha den e departamento aki. E problema ta mas bien e forma di organiza trabao, cu hopi biaha tabata sufri di influencia politico tambe. Fuera cu na varios ocasion simplemente no tabatin suficiente capacidad, tabatin e fenomeno di hiba hurista importante pa traha pa un cierto ministro, envez di tene nan na e departamento pasobra henter gobernacion tabatin mester di nan. Pa corona obra, tabata mira demasiado poco apoyo for di e departamentonan mes, den preparacion di legislacion cu ta toca specificamente un cierto departamento. Y aki nos ta topa cu un di e limitacionnan importante di un pais di nos tamaño: un equipo chikito na departamento di legislacion no por cubri asina hopi tema diferente, den poco tempo. Yega na suficiente conocimento di cada materia cu nan mester bay atende, ta costa tempo. Nos a mira un facultad di derecho produci un cantidad di hurista, loke posiblemente a beneficia cierto departamentonan, pero legislacion, pa importante cu e ta, a keda un yiu huerfano.
Finalmente, un problema cu RvA a menciona pero cu merece mas atencion. Ta trata di e problema di crea ley cu ta carece di un plan general di implementacion, incluyendo e recursonan financiero pa por ehecuta tal ley cu exito. Esaki ta keda un problema cronico, pa cual e politiconan ta responsable. Pa cuminza cu e ministronan, cu mester realiza cu traha ley pa traha ley no ta yuda, si no tin e organizacion gubernamental pa ehecuta. Loke por constata ta cu, envez di usa creatividad pa incorpora legislacion nobo den e structura actual, ta usa creatividad aparentemente pa crea mas departamento, sin cu ta sigur cu esaki ta contribui na mihor trabao y mihor eficiencia. E motibo obvio ta pa crea cupo di trabao bon paga pa e elite partidista, di cualkier cu yega na goberna; esey tampoco RvA por bisa…



