Renoba semper ta miho y mas barata cu basha abao y traha di nobo, sigur si ta trata di edificio of cas mas cu 50 aña. Asina Daphne Every, arkitecto y consehero di Monumento a enfatisa durante un lectura na Universidad di Aruba.

Daphne Every, MSc tabata encarga cu e proyecto di restauracion di Cas Veneranda, pero su conocemento ta bay mucho mas leu cu esey. Graduado di UNC y UPenn, como studiante ya caba a gana e premio prestigioso Merrit Award di parti di the American Society of Landscape Arquitecture. Entre otro esey a habri porta pa e Arubiano por a traha cu e compania Disney pa diseña hotelnan luhoso. Every a bolbe Aruba na 2008, unda el a transiciona pa arkitectura restaurativo y a bira e experto local riba preservacion di herencia.

Ta den cuadro di su proximo proyecto, restauracion di edificionan di Juliana School y Beatrix School cu el a habri porta pa un studiante di Universidad, Jennifer Wever por a haci su pasantia. Un pasantia cu a habri wowo di e graduado di ‘Bouwkunde’ di EPI cu ta cla pa drenta su ultimo aña di Organization, Governance and Management na e Facultad di Arte y Sciencia, FAS, di Universidad di Aruba. Wever a completa su pasantia cu un presentacion cu tabata considera di importancia pa henter comunidad.

E lectura, organisa pa Center of Lifelong Learning di Universidad Aruba tabatin como tema Arkitectura y Herencia di Aruba, cu ta un profundisacion pa explora e evolucion di e identidad structural unico di Aruba, for di e tradicional casnan di cunucu te na otro construccion colonial Hulandes. Ademas di duna un historia breve di e construccionnan aki, e sesion a enfoca riba e nificacion cultural di e herencia structural di Aruba, cu por keda cataloga como e alma fisico di e memoria colectivo di Aruba.

Un aspecto importante di e lectura tabata pa deconstrui e mitonan social persistente y concepto eroneo cu hopi biaha ta stroba esfuersonan di conservacion. Tambe a mishi e ideanan robes y comun riba e complehidad entre propiedad priva y publico, y e pensamento comun na Aruba cu restaura un monumento ta un peso financiero insuperable. Tin fondonan barata cu Hulanda a pone disponible pa restauracion, y aunke esakinan ta pa proyectonan comercial, tin movecionnan pa yuda individuo y famianan den restauracion di cas tradicional di Aruba.

Jennifer Wever semper tabatin interes den creacion. Despues di EPI el a bay Hulanda pa studia International Spatial Development. Asina mes, e mes no tabata asina consciente di e balor y bunitesa di e edificionan, casnan bieu di Aruba, cu hopi biaha ta para bandona. E pasantia a trece un cambio den esey. Pa tal motibo mes el a titula su presentacion ‘Con un pasantia a cambia con mi ta mira preservacion di herencia.’

“Mi futuro ta mara na dje awor,” Wever a bisa. Pero pa por sigura un futuro, mester di informacion y un di e problemanan ta cu data riba e casnan y edificionan bieu ta scars y ta parti tur caminda. “Ami a yama esaki islanan di informacion, cu a pone mi realisa cu locual nos sa di nos herencia ta incompleto.” Pero di otro banda, Wever a bisa cu el a keda sorprendi pa locual e por a descubri. Su periodo na EPI tabata dirigi riba funcionabilidad y eficiencia, cu hopi biaha tabata mustra cu e tabata “miho pa cuminza di nobo. Pero analisando monumentonan mi a keda fascina pa e cantidad di detaye cu a bay den e edificionan bieu.”

Detayenan cu ta ilustra un entendimento profundo di e clima Arubiano. E edificio di Juliana School por ehempel tabata diseña cu e medio ambiente den mente, con pa anda cu yobida. E realisacion aki a mustra Wever e balor di preservacion di herencia pa asina no solamente cuida edificionan mes, pero tambe incorpora e conocementonan aki den futuro proyectonan, particularmente pa e aspectonan innovativo y sostenible di e edificionan ‘bieu.’

Pasion

Pa Daphny Every, preservacion di e herencia structural di Aruba ta mas cu un trabao, e ta su pasion. Every a repasa kico ta arkitectura, cu banda di diseño y finalmente construccion ta parti di cultura. “Nan ta simbolonan di arte y historia. No mester di bishita museo pa mira nan. Por pasa banda di nan, of hasta biba den nan. Y arkitectura historico ta e miho representacion di un diseño cu ta resultado di e luga unda e ta ubica, cu ta nifica cu e ta capta e spirito di e luga.” Den otro palabra, e ta encapsula historia, paisahe di un pais, y esey ta conta pa Aruba tambe.

No tur edificio bieu ta monumento, sinembargo. Modernizacion ta di tur tempo. Como tal, pa un edificio por ta designa como monumento, e mester tin por lo menos 50 aña, mester ta preferiblemente intacto pa loke ta su aspecto original.

Y aki ta unda Every a mustra riba ideanan robes cu ta existi ora di pensa riba restauracion. Por trece cambio den e edificio monumental, basta cu cumpli cu reglanan, por ehempel cu e fachada pa bista di caya ta keda esun original. Hasta por cambia color. Pa no papia mes di e interior, pasobra no tur ora e funcion ta keda mescos. Mas ainda no ta posibel semper pa haya e material cu a usa antes. “Pues mester por ta flexible y busca alternativa sin cu e ta kita di e originalidad, pa preserva esencia di e structura.” Esey a sosode tambe cu Cas Veneranda, cu a keda restaura cu tur e necesidadnan moderno, mas ainda cumpliendo cu sostenibilidad y eficiencia.

E mito cu e edificionan aki ta costa mas pa restaura cu simplemente basha abao mester caba, Every a enfatisa. Murayanan di antes tabata mas diki cu ta yuda cu control di temperatura, nan ubicacion y diseño di entre otro bentana ta yuda pa tene e edificionan y casnan aki hopi fresco, y e material cu por scapa ta di miho calidad cu awor. Ademas, antes tabata usa calki (lime) pa pleister y no cement. No solamente calki ta miho, segun Every, e ta miho pa medio ambiente tambe ya cu e ta absorba CO2.

Daphne Every a mustra tambe riba e posibilidadnan pa negoshinan haya acceso na fondonan barata cu tin disponible pa restauracion y cu tin esfuersonan di parti di Gobierno di Aruba pa yuda famianan rond Aruba den preserva nan casnan. Es mas, pronto lo cuminza cu identificacion di dos monumento pa cada districto cu ta bay ta restaura pa asina preserva e caracter di e area pero tambe stimula individuonan haci mescos.

E presentacion den Aula di Universidad di Aruba tabata bon atendi, algo cu e presentadornan a keda contento cune, pasobra e ta ilustra interes pa e tema cu por yuda den cambio di e percepcion cu restauracion di herencia arkitectonico di Aruba ta algo hopi importante y realisabel pa Aruba.