Kico un abismo cada vez mas grandi entre nivel di salario y nivel di gasto necesario pa subsistencia ta significa pa e trahador y su eventual famia? Mirando e desaroyo mundial actual cu ta indica solamente mas inflacion, kico tin na posibilidad pa proteccion di e nivel di bida di nos poblacion? Preguntanan cu ta exigi contesta pero e contesta no lo satisface tur di nos. Tin cosnan structural den nos economia cu ta dificil pa cambia. Aumento di entrada salarial ta depende di productividad empresarial, con ta para cu esaki? Mas tanto e discusion ta keda na nivel di lamento y no ta avanza den direccion di busca solucion; aki un intento.
Manera indica den un relato di nos edicion di 30 di april, e minimo necesario pa un persona, o un famia di cierto composicion por subsisti, ta aumentando continuamente. Na maart 2026, compara cu maart 2025, un famia di cuatro, mama, tata y dos yiu, tabatin mester di Afl. 91 mas pa por mantene e mesun nivel di bida. E entrada total cu e famia mester a subi te Afl. 5602 pa luna. E soltero lo mester Afl. 25 mas pa luna pa mantene su nivel di existencia. Un salario minimo, segun norma pa ora introduci na januari 2026, ta duna a base di 40 or pa siman un salario minimo bruto di Afl. 2006 pa luna. E minimo di existencia pa e individuo ta Afl. 2668 desde maart 2026. E situacion ta mas cu cla: si no bin un solucion, nos lo keda mira e brecha entre salario y gasto di hogar sigui crece.
Un promer pregunta ta dirigi na e tipo di economia cu nos tin. Mientras nos economia ariba su mes ta prospera, compara por ehemplo cu otro teritorio den nos region, nos ta mira cu e nivel di salario no ta mantene e paso di aumento di prijs. Pero, kico tin na posibilidad pa mehora productividad laboral pa nivel di salario individual por subi? Aki nos tin un problema pasobra nos economia ta uno di servicio, sigur den turismo y sectornan liga na esaki, cu ta genera mas tanto empleo di nivel medio y abao. Y no por aumenta productividad limitando labor tanto, cu por ehemplo automatizacion. Mihor servicio den turismo no ta significa di mes menos personal y un nivel mas halto di salario pa esun cu ta keda. Un bon comparacion den e sentido aki ta un refineria. Esun di Aruba un tempo tabata emplea sigur 9.000 persona, mientras na final na 1985 no tabatin mil hende emplea, hopi bon paga. E tipo di desaroyo tecnologico pa realiza esaki no ta posible den turismo. Por bisa cu den e sentido aki turismo ta otro cu un industria di manufactura cu ta produci algo tangible.
Tambe ta importante contempla nos nivel di entrada conhunto. Nos tin un nivel di Producto Interno Bruto cu na fin di 2024 tabata Afl. 7.504 miyon, cu un poblacion di probablemente 109.000 persona, pa un GDP ‘per capita’ di Afl. 69.5000. Como comparacion: na 2015 nos tabatin un GDP nominal di Afl. 5.304 miyon, cu un poblacion di 108.700 persona, pa un GDP per capita di Afl. 49.400. Un avance grandi den productividad, lo por bisa. Sin embargo, e situacion berdadero no ta asina simple. Por ehemplo, mester contempla e parti di poblacion cu ta activo pa haya un idea mas exacto di productividad; nos no ta bay den detaye aki. E siguiente problema ta cu miles di trahador den sector informal y/o emplea ilegalmente den sector formal, ta haci dificil pa haya un imagen realistico di e forza laboral berdadero. Con tal cu e aparente mehoracion grandi den productividad laboral di ultimo decada por lo menos parcialmente ta basa riba empleo di hopi mas persona cu ta invisible. Di e banda ey por spera cu e integracion gradual di e trahador indocumenta cu ta tumando lugar lo por duna un mihor vista di e potencial laboral berdaderamente presente.
Pero, si nos economia mayoritariamente liga na turismo, no ta logra mehora nos productividad laboral, ta posible yega na actividad economico cu si por mehora esaki? E posibilidadnan no ta abundante, sino sigur lo tabatin intento caba pa probecha e oportunidad ey. Importante en general ta pa enfoca riba actividad economico cu un nivel di salario promedio halto. Por ehemplo, servicio medico di nivel, orienta riba servicio specializa na hende di exterior. Esaki lo significa entrada di un grupo sustancial di medico experto cu nan remuneracion corespondiente. Pa algun motibo nunca splica, gobierno(nan) nunca a tuma e asunto aki na serio, mientras nos por mira cu den nos propio region esaki a bira bon negoshi. Por conclui cu awor nos por ta e ‘Johnny come lately’ den e topico aki? O por ta cu gobierno(nan) no kier laga iniciativa na sector priva, pero kier limita servicio medico na control directo di gobierno?
Por ultimo, kico por haci pa mehora poder di compra, sin cu esaki ta requeri un cambio economico fundamental. Tin algun posibilidad cu ta depende completamente di e disposicion gubernamental pa traha riba nan. Uno ta crea e disponibilidad di vivienda pagable pa e gran mayoria di hende cu entrada modesto. Nos ta scucha algun intencion y/o deseo, pero no tin nada concreto ainda. Ademas esaki ta un tereno cu pa bastante aña no a haya atencion na e nivel necesario. E otro ta transporte publico pagable unda tampoco ta mira algo remarcable sucediendo. Al contrario, a caba di mata e e -bike, un alternativa conveniente pa esnan cu no por paga un auto (mas)…



