E situacion di cacho y pushi riba caya ta uno cu constantemente tin atencion, no solamente di hopi ciudadano local, pero tambe di turista cu ta bishita Aruba frecuentemente y cu tin amor pa bestia.
Allison Wood ta un turista Mericano cu tin varios aña ta bishita Aruba y ta boluntario na fundacionnan cu ta traha pa yuda cu e problema di cacho y pushi riba caya. Den un entrevista cu Bon Dia Aruba el a trece dilanti su preocupacion pa e situacion actual y ta boga pa aplicacion, educacion y mas envolvimento di comunidad pa atende cu preocupacionnan continuo tocante cacho y pushi riba caya na Aruba, subrayando tanto progreso como retonan persistente.
Wood ta biaha regularmente pa Aruba durante e ultimo tres aña y mey y el a enfatisa cu su bishitanan a dun’e un bista di cerca di e problematica di cacho y pushi riba caya. E ta traha como boluntario den esfuersonan di rescate di bestia, ta sostene organisacionnan local, y a participa den campañanan di sterilisacion cu e meta pa reduci e cantidad di cacho y pushi riba caya.
Wood a splica cu su decision pa papia publicamente tabata impulsa pa loke e ta describi como un problema ampliamente reconoci pero cu no ta ser atendi suficientemente. Mientras e ta reconoce su perspectiva como bishitante, el a enfatisa cu turistanan ta mas y mas consciente di e condicion di cacho y pushinan riba caya na e isla.
“Como turista, mi opinion no ta importa mesun hopi cu un local,” el a bisa. “Pero Aruba ta depende hopi riba turismo, y turistanan ta hopi consciente di e situacion pa loke ta trata e cacho riba caya y con malo nan ta ser trata, hasta cacho cu tin doño.”
Di acuerdo cu Wood, e asunto ta extende mas leu cu bestianan riba caya pa inclui casonan di negligencia bao di mascotanan di cas. El a conta di instancianan caminda bestianan den mal condicion tabata rekeri intervencion, tin biaha cu contesta limita di autoridadnan.
“No tin consecuencia,” el a bisa. “Tin biaha ta un pelea pa hasta saca polis pa bay na un di e yamadanan aki. Si nan sali, no tin consecuencia.”
Tambe el a mustra riba factornan mas amplio cu ta contribui na e problema, incluyendo un falta di sterilisacion y propiedad responsabel di mascota di cas. Den su bista, e causa principal aki ta conduci na un ciclo di sobrepoblacion, hamber y conflicto entre bestianan.
“E raiz di tur e asuntonan aki ta hende,” Wood a bisa. “Hende no ta cuida nan bestianan. Nan no ta sterilisa nan. E cacho aki ta djis cria y ta haya yiu tras di yiu. Nan ta bay riba caya, nan tin hamber, nan ta bringa, nan ta destrui propiedad.”
A pesar di e preocupacionnan aki, Wood a reconoce cu progreso a ser haci, particularmente a traves di campañanan di sterilisacion dirigi pa organisacionnan local y sostene pa boluntarionan, cu nan esfuerso ta yega na miles di cacho y pushi sterilisa.
“Definitivamente tabatin progreso,” el a bisa. “Aña pasa nan a sterilisa alrededor di 5.000 cacho.”
El a splica cu sterilisacion ta crucial pa controla crecemento di poblacion, tumando nota con lihe e cantidadnan por escala sin intervencion.
“Si un cacho tin un yiu, nan por haya 12 cacho. Si esakinan no ser sterilisa, cada un di esakinan por tin 12 yiu tambe. Nos ta papiando miles y miles,” el a indica.
Ademas di reduci e cantidad, Wood ta kere cu e campañanan aki a yuda conscientisa residentenan tocante cuido responsabel pa bestia di cas. El a describi esfuersonan educativo cu ta compaña e campañanan aki, incluyendo guia riba alimentacion, cuido veterinario y tratamentonan preventivo.
Sinembargo, el a enfatisa cu educacion so no ta suficiente sin medidanan di aplicacion. El a argumenta cu leynan y castigo mas cla ta necesario pa stroba negligencia y abuso.
Wood a señala cu e asunto a crusa cu preocupacionnan di otro sectornan, incluyendo agricultura, caminda algun cunukero a reporta atakenan riba cabrito door di cacho di caya. Sinembargo, el a enfatisa cu e tipo di conflictonan ey no mester hustifica accionnan dañino contra di bestia.
Incidentenan recien cu ta envolvi cacho venena a lanta preocupacion particular. Wood a referi na varios caso den cual cachonan a ser venena den areanan publico, describiendo e situacion como cada bes mas visibel.
El a trece dilanti incidentenan caminda individuonan, den mayoria caso cunukeronan, a expresa abiertamente nan intencionnan pa venena cacho. El a describi instancianan den cual menasanan a ser sigui pa morto di cachonan, loke a lanta preocupacion tocante falta di consecuencia.
“No tin miedo,” el a bisa. “Hende ta bisa cu nan ta bay haci’e, y despues cacho ta caba morto.”
Mientras e ta reconoce cu no ta tur cunukero of residente ta comparti e puntonan di bista ey, el a bisa cu declaracionnan publico cu ta defende daño na bestia ta preocupante y mester ser tuma na serio.
“No ta tur cunukeronan,” el a bisa. “Tin hopi cunucu grandi riba e isla. Pero ora hende bisa abiertamente cu nan ta bay venena cacho, esey ta un problema.”
Wood tambe a subraya e peso financiero cu rescatista y boluntarionan ta enfrenta, hopi di nan ta cubri gastonan veterinario pa bestianan herida of malo. El a describi casonan cu ta encera venenamento y lesionnan den trafico cu a rekeri tratamento costoso.
“Mi tin miles di cuenta di veterinario di cacho cu a ser venena of cu auto a dal nan,” el a bisa.
Fuera di aplicacion y educacion, Wood a identifica personanan pa “foster” (cuido di criansa) cacho como un necesidad crucial pa mehora resultadonan pa bestianan. El a splica cu e dunadornan di cuido di criansa ta provee casnan temporal pa cacho rescata, hopi biaha loke ta permiti nan recupera y eventualmente ser adopta.
“Nos tin un necesidad desespera pa cuido di criansa,” el a bisa.
Wood a splica cu programanan di criansa tipicamente ta cubri tur gasto asocia, incluyendo cuminda, cuido veterinario y transporte. Boluntarionan ta ser poni cu bestianan adecua na nan situacionnan di bida, y sosten ta ser provee durante henter e proceso.
“Nos ta paga pa tur cos. Tin un biaha cu nos a hasta yuda cera un cura di cas pa e persona por a yuda cu e cacho. Normalmente ta pa un periodo cortico di tempo, y nos ta pone cacho cu ta cuadra cu nan estilo di bida.”
El a enfatisa cu aumentando e cantidad di casnan di criansa lo amplia e capacidad di esfuersonan di rescate significantemente.
Mirando pa futuro, Wood a mustra riba e proximo campañanan di sterilisacion como un oportunidad pa residentenan contribui na solucionnan. El a encurasha doñonan di bestia di cas y miembronan di comunidad pa participa door di trece bestianan pa tratamento of informa di bestianan riba caya no sterilisa.
El a agrega cu e procesonan di registracion pa e campañanan aki ta diseña pa ta simpel y accesibel, cu e meta pa maximisa participacion.
Reflehando riba su experiencianan, Wood a bisa cu mientras cu retonan ta keda, colaboracion continuo entre boluntario, organisacionnan, gobierno y e comunidad por haci un diferencia.
“Tin un diferencia chikito ta ser haci. No solamente den e cantidad di cacho, pero den conocemento di hende.”
Na mesun momento, el a enfatisa cu mester di cambionan structural mas amplio pa sostene progreso.
“E cambio mester bini di ariba, di parti di gobierno, cu direccion y sosten cla,” el a enfatisa.
Segun cu Aruba ta sigui balansa su rol como un destinacion turistico grandi cu retonan local, Wood su comentarionan ta refleha un yamado creciente bao di defensornan pa un maneho coordina—uno cu ta combina aplicacion, educacion y compromiso di comunidad pa atende e asunto compleho di bestianan di caya riba e isla.



