Plataforma Educacion y Labor (PEL) a publica den luna di juli su “Arbeidsmarkt- en Onderwijsmonitor 2025–2026.” Basa riba consulta cu institucionnan di enseñansa, dunadornan di trabao y diferente sector, e rapport ta conclui cu ainda tin necesidad pa fortalece e conexion entre enseñansa profesional y mercado laboral na Aruba.

Den e monitor, PEL a analisa cuatro sector clave di economia Arubano: cuido di salud y bienestar, tecnico, hospitalidad y turismo, y economia, comercio & negoshi. Den tur cuatro sector ta sali claramente cu mercado laboral ta cambia mas rapido cu nunca, impulsa principalmente door di digitalisacion, inteligencia artificial, automatisacion, sostenibilidad y cambionan den e necesidadnan di dunadornan di trabao. E rapport ta señala cu programa di enseñansa mester sigui adapta regularmente pa futuro profesionalnan por cumpli cu exigencianan di un economia cu ta evoluciona constantemente.

Un tema cu ta ripiti den casi tur e capitulo di e rapport ta e importancia di experiencia practico. Segun representantenan di sector empresarial, studiante generalmente ta bin cu suficiente base teorico, pero den hopi caso nan mester mas experiencia practico prome cu nan drenta nan periodo oficial di pasantia profesional. Pa e motibo ey, PEL ta propone amplia oportunidadnan di practica, fortalece colaboracion entre scol y empresa, y prepara studiante miho pa mercado laboral.

Na mesun momento, e rapport ta enfatisa cu formacion profesional no por limita su mes solamente na transferencia di conocemento tecnico. Dunadornan di trabao den diferente sector ta pone cada biaha mas balor riba actitud profesional, disciplina, comunicacion, cooperacion, solucion di problema, adaptabilidad y responsabilidad. E habilidadnan aki, conoci tambe manera “soft skills”, ta ser considera indispensable pa logra exito den casi cualkier profesion.

Den sector di cuido di salud y bienestar, e monitor ta confirma cu escasez di personal cualifica ta keda un di e preocupacionnan mas grandi. PEL ta señala cu Aruba tin necesidad pa sigui forma suficiente profesional na diferente nivelnan di enseñansa pa por contesta e demanda creciente di cuido medico y social.

Durante e consultanan, dunadornan di trabao a indica cu conocemento tecnico so no ta suficiente. Nan ta considera cu empatia, capacidad di comunica, reflexion personal y actitud profesional ta mesun importante cu preparacion academico. Ademas, e rapport ta observa cu algun parti di e curriculum actual ainda no ta conecta completamente cu e realidad di cuido medico na Aruba.

Entre e areanan cu sector di salud ta identifica manera prioridad tin cuido di adulto mayor, psikiatria, tratamento pa adiccion, cuido preventivo y salud publico. Segun PEL, e temanan aki merece mas espacio den programa di enseñansa pa futuro profesionalnan por satisface e necesidadnan actual di comunidad.

Digitalisacion y inteligencia artificial tambe ta haya un lugar importante den e analisis. E rapport ta reconoce cu tecnologia ta ofrece oportunidadnan pa mehora servicio di salud, pero ta agrega cu studiantenan mester siña uza e hermentnan aki di manera responsable, critico y etico.

Entre e recomendacionnan principal tin actualisa curriculum regularmente, amplia pasantia profesional, integra AI y tecnologia den tur programa di salud, desaroya trayectonan di “Lifelong Learning” y sigui fortalece colaboracion entre institucionnan di enseñansa y sector di salud. PEL tambe ta propone pa docentenan regularmente haci practicanan cortico den diferente institucion di salud pa keda conecta cu e ultimo desaroyonan den e profesion.

Den e capitulo dedica na sector tecnico, e rapport ta mustra cu innovacion tecnologico ta cambia rapidamente e demanda di mercado laboral. Digitalisacion, automatisacion, AI, sostenibilidad y uzo di materialnan nobo ta haci cu e profesion tecnico di awe ta diferente di e profesionnan di solamente algun aña pasa.

Representantenan di empresa ta indica cu studiantenan mester yega na nan pasantia cu un base mas fuerte di habilidad practico. Tambe nan a expresa satisfaccion cu e decision pa amplia e periodo di pasantia profesional na EPB di cuatro pa ocho siman, pasobra esaki ta ofrece mas oportunidad pa e studiante familiarisa su mes cu e ambiente laboral.

Segun e monitor, preparacion pa pasantia mester inclui no solamente habilidad tecnico, sino tambe actitud profesional, privacidad, responsabilidad, comunicacion y capacidad pa traha den ekipo. Empresanan tambe ta expresa deseo di participa mas activamente den enseñansa, door di presenta lesnan manera invitado, organisa bishitanan empresarial y colabora den desaroyo di curriculum.

PEL ta recomenda pa actualisa programanan tecnico regularmente, incorpora AI, sostenibilidad y digitalisacion den tur specialisacion, modernisa materialnan di practica y sistema di evaluacion, fortalece training di supervisornan di pasantia y incorpora certificacionnan practico cu ta reconoci den mercado laboral. E documento ta propone tambe pa sigui pidi feedback di empresa y ex-alumnonan pa evalua con programanan di enseñansa por sigui mehora.

Como principal motor economico di Aruba, sector hospitalidad y turismo a ocupa un lugar importante den e monitor. Segun PEL, e industria ta cambia rapidamente pa motibo di digitalisacion, inteligencia artificial, sostenibilidad y cambionan den expectativa di bishitantenan. Esaki ta obliga institucionnan di enseñansa adapta nan programa constantemente.

Dunadornan di trabao ta reconoce cu studiantenan generalmente ta domina e habilidadnan basico necesario, pero nan ta considera cu tin espacio pa fortalece actitud profesional, orientacion na cliente, independencia, creatividad, solucion di problema y capacidad pa comunica eficientemente.

E rapport ta agrega cu preparacion pa pasantia a mehora, pero studiantenan ainda ta beneficia di mas experiencia practico y orientacion profesional prome cu nan drenta nan pasantia.

Igualmente, empresanan ta pidi un coordinacion mas estrecho cu scolnan, specialmente tocante planificacion di pasantia, guia di studiante y comunicacion durante e proceso.

Otro punto importante cu sali den e consulta ta e necesidad pa incorpora mas tecnologia den programanan di enseñansa. Segun PEL, AI, sistema digital y otro innovacion ta birando un parti integral di servicio turistico moderno. Ademas, e rapport ta enfatisa importancia di sostenibilidad, excelencia den servicio, multilinguismo y aprendisahe continuo pa mantene competitividad di e sector.

E documento tambe ta propone pa desaroya mas trayecto flexibel di aprendisahe, programa di traha-y-siña y curso cortico certifica pa personal cu kier sigui desaroya nan competencia durante nan carera profesional.

Den sector di economia, comercio & negoshi, e monitor ta constata cu digitalisacion di proceso administrativo, analisis di dato y inteligencia artificial ta cambia rapidamente e tipo di profesionnan cu empresanan ta busca.

Segun e rapport, e programa economico renoba ta conecta miho cu pasantia profesional, cu un diferencia mas cla entre diferente direccion di estudio. Sinembargo, dunadornan di trabao ta sigui enfatisa e necesidad di dedica mas atencion na actitud profesional, comunicacion, preparacion pa entrevista di trabao y desaroyo personal.

Empresanan tambe ta observa cu evaluacion durante pasantia profesional ta basa cada biaha mas riba proceso di trabao real. Aunke e desaroyo aki ta ser aprecia, e implementacion ainda ta varia entre diferente organisacion.

E rapport ta indica cu demanda pa profesionalnan den administracion, retail, mercadeo, recurso humano, servicio na cliente y otro profesion economico ta keda fuerte. Na mesun momento, dunadornan di trabao ta pidi conocemento den mercadeo digital, analisis di dato, emprendemento y AI, como tambe habilidadnan personal manera cooperacion, flexibilidad, resistencia contra stress y orientacion na cliente.

PEL ta recomenda pa sigui modernisa programanan di enseñansa, amplia colaboracion cu empresa, organisa bishitanan empresarial regularmente, modernisa material di practica, fortalece preparacion profesional di studiante y uza informacion di mercado laboral pa anticipa necesidadnan di formacion. E rapport tambe ta pone enfasis riba importancia di ‘soft skills’ y habilidadnan socio-emocional manera factornan decisivo pa logra exito den mercado laboral.

A pesar di cu cada sector tin su mesun necesidadnan specifico, e monitor ta identifica varios punto comun cu ta ripiti den tur consulta. Entre nan tin e necesidad di mantene curriculum actualisa, fortalece experiencia practico, incorpora tecnologia y inteligencia artificial den enseñansa, aumenta participacion di empresanan den desaroyo di programa di estudio, y sigui inverti den preparacion di supervisornan di pasantia.

Tambe ta sali na cla cu colaboracion permanente entre enseñansa y sector empresarial ta ser considera esencial pa evita cu programanan di estudio keda atras compara cu e realidad di mercado laboral. Segun PEL, contacto regular entre scol, dunador di trabao y otro actor relevante ta crea e oportunidad pa adapta enseñansa rapidamente ora necesidadnan di e mercado cambia.

Otro recomendacion cu ta ripiti den diferente sector ta pa docentenan participa regularmente den e asina yama “snuffelstages”, pasantianan cortico den empresa, pa nan mes por sigui familiarisa nan mes cu e ultimo desaroyonan profesional y incorpora e conocemento ey den nan lesnan.

PEL ta enfatisa cu e monitor ta sirbi manera un guia pa fortalece e conexion entre enseñansa y mercado laboral na Aruba. Aunke ya tin progreso den preparacion di studiante y colaboracion cu sector priva, e rapport ta conclui cu mercado laboral ta sigui cambia y ta exigi adaptacion continuo. Segun PEL, solamente door di colaboracion entre gobierno, institucionnan di enseñansa, empresa y otro actor relevante Aruba lo por sigui forma profesionalnan prepara pa e necesidadnan di futuro.