E rapport di Algemene Rekenkamer Aruba (ARA) encuanto e fondonan presupuestario dedica na cierto obhetivo specifico, ta indica un riesgo grandipa responsabilisacion y supervision,transparenciaadecua. Mientras esey ta algo grave cu merece solucion, e ta un situacion cu ta tipifica gobernacion y henter sector publico den tur su dimension. Aki ta topa cu e contradiccion entre criterio di transparencia y bon administracion, y e falta di prioridad mira for di banda di politica partidario. For di e realidad ey, no ta posible mehora si ta tuma solamente e caso di e fondonan concerni como meta pa resolucion.

E posicion cu nos ta tuma den esaki no ta nada sorprendente; e propio ARA ta constata corectamente cu por ehemplo, presupuesto y cuenta anual den e caso di e fondonan aki no ta ser aproba na tempo o falta completamente. Y esey ta straña ken? Si gobierno te awe ainda no por cumpli cu presupuesto y cuenta anual na tempo, kico ta spera anto den caso di e tipo di fondo special aki, cu ta keda mas scondi den background? Tin mehoracion ta tumando lugar den presupuesto y cuenta anual general, pero cu esey no a penetra ainda na operacion di e fondonan aki ta parce nos logico, pero no hustificable. Den e sentido ey ta di aplaudi cu ARA ta asumi su responsabilidad pa mustra riba e situacion aki. Di otro banda, esey no ta suficiente pasobra tin hopi asunto pa mehora dentro di sector publico den su totalidad. Nos a mira por ehemplo un mehoracion relativo den e reportahe na tempo pa contribui na e ‘kwartaalrapportage’ cu gobierno mester entrega cada tres luna na e supervision financiero. Na inicio di e supervision tabatin hopi problema cu esey, cu varios entidad cu ni remotamente tabata cumpli cu nan obligacion. Un di e casonan hopi insistente den su incumplimento ta(bata) Selimar, cu no pornada tabata den problema financiero-administrativo grandi, cu ademas ainda no a termina completamente. Por ta cu ARA ta referi entre otro na e situacion ey, unda ta mira mihor cumplimento cu “partnernan Hulandes o Europeo” cu si ta mira responsabilizacion, mientras ta trata di insuficiente transparencia y responsabilizacion na Staten. Un observacion corecto, pero nos no mester requeri di ARA pa duna un splicacion pakico esaki ta asina; esey nos mes lo mester analiza.E motibo pa cumpli cu autoridadnan Hulandes ta cu, sigur pa loke ta asunto financiero, nan ta parti di e supervision financiero cu tin desde 2015.Nan no tin cunes si gobierno ta cumpli cu su ciudadanonan, esey ta nos asunto.

Pero, pakico nos ta awe den e situacion describi aki, di cual loke ARA ta señala ta solamente un parti chikito? Ora un forma nobo di gobernacion ta nace (na 1986) den un ambiente di enfasis riba logra exito den e metanan politico, un administracion financiero no ta conta como promer prioridad. Esey tabata conta pa e administracion regular di gobierno y tabata conta mas ainda pa e fondonan presupuestario cu a crea, pero tambe pa e otro entidadnan gubernamental y semi-gubernamental institui a lo largo di e 40 añanan di gobernacion autonomo. Y como cu representacion y control partidario den e entidadnan, di banda di e partido den gobierno, tabata luci como e tareaprincipal, esaki a crea un ambiente di responsabilizacion minimo.E situacion aki ta conta tambe pa e entidadnan priva, manera fundacion, cu ta ricibi subsidio gubernamental. Den e ambiente ey presupuesto y cuenta anual no solamente no ta prioridad, sino cu ta(bata) reina un ambiente di hostilidad contra ciudadano y prensa cu ta busca informacion al caso.Te awe ainda no tin un reconocimento di e derecho di comunidad riba transparencia den loke ironicamente den forma di propaganda politico ta ser presenta como propiedad di pueblo: “di nos e ta!”. E realidad ainda ta cu den mayoria di caso e lema mas bien mester ta: “Di nos e ta, y no ta boso asunto…!” Gobierno(nan) tur a contribui na fortifica e ambiente aki, te awe, unda ta parce cu responsabilizacion na comunidad no ta prioridad mes, al contrario.

Parlamento conoce su trabao?

ARA corectamente ta señala cu informacion y transparencia den direccion di Staten mester mehora. Pero, parlamento ta duna muestra di un ‘hamber pa informacion’ o siquiera un actitud di interes profesional berdadero?No cu nos a ripara. Pasobra si nan ta haci esey, di masha dia caba lo mester a exigi di gobierno, sea bo ta na banda gubernamental o opositor, pa percura pa transparencia y reportahe na tempo segun ley y regla specifico ta exigi. Esaki anto pa: presupuesto y cuenta aual di gobierno, fondo presupuestario specifico, empresa estatal y otro entidad liga na gobernacion, incluyendo tur entidad priva cu ta haya subsidio.Ademas, nos no mester lubida e otro tareanan di supervision cu nos no ta mira nunca comenta den prensa. Por ehemplo, e control riba tur entidad envolvi den financiamento di partido politico. No tin suficiente claridad encuanto e control, no solamente riba partido sino tambe e multitud di fundacion cu tin como meta recauda fondo pa actividad politico. E actividad aki ta algo completamente legitimo, basta tin un cuadro di supervision y control adecua. Nos tin esey? O no ta haci lo necesario pero ta warda te dia Ministerio Publico cuminza haci investigacion pasobra ‘awa a pasa hariña’ atrobe? Ademas, si tur partido politico y fundacion di e categoria menciona, ta suheto na control adecua, lo mester pensa riba fortifica e entidadnan cu mester efectua e supervision, pa loke ta nan capacidad ehecutivo; otro tema delicado…?