CHICAGO, ILLINOIS - SEPTEMBER 13: In this photo illustration, a Starlink system is shown on September 13, 2024 in Chicago, Illinois. United Airlines announced today that it had reached a deal with Starlink and will soon be providing free internet for passengers on all of its flights. (Photo Illustration by Scott Olson/Getty Images) (Photo by SCOTT OLSON / GETTY IMAGES NORTH AMERICA / Getty Images via AFP)

E debate tocante costo di bida mester inclui internet. Pa hopi famia, internet ta necesario pa scol, trabao, servicio bancario y contacto cu institucionnan. E cobransa mensual ta forma parti di e gastonan cu ta determina cuanto placa ta resta fin di luna.

P’esey, ora gobierno ta papia di mehora poder di compra, mester evalua tambe con mas competencia den telecomunicacion por contribui na prijs mas accesibel y mas libertad pa consumidor.

Mientras tanto, den Caribe un cambio importante ta tumando luga. Mas y mas isla ta habri nan mercado pa internet via satelite, permitiendo companianan manera Starlink ofrece un alternativa na e proveedornan tradicional. Corsou, Bonaire, Saba, Sint Eustatius, Jamaica, Islanan Cayman y Turks and Caicos ta entre e teritorionan cu a duna Starlink permiso pa ofrece servicio.

Aruba, sin embargo, ainda ta den fase di evaluacion.

Caribe ta move, Aruba ta warda

Na Corsou, Starlink a ricibi su concesion dia 7 di october 2026. Un siman despues, dia 14 di october, minister Charles Cooper a anuncia cu e compania oficialmente a cuminsa ofrece su servicio na e isla.

Riba su propio pagina pa Corsou, Starlink ta anuncia internet residencial desde XCG 71 pa luna pa un plan di 100 Mbps, y un plan Residential Max desde XCG 98 pa luna. E disponibilidad y condicionnan ta depende di adres y oferta.

Pero Corsou no ta e unico ehempel.

Na november 2025, autoridad Hulandes di infrastructura digital (RDI) a otorga Starlink un concesion di 15 aña pa ofrece internet via satelite na Bonaire, Saba y Sint Eustatius.

E caso aki ta particularmente interesante. Inicialmente, autoridad a rechasa un peticion di Starlink pasobra e compania no a cumpli cu tur exigencia legal. Ora Starlink a cumpli cu e condicionnan y a entrega un peticion nobo, e concesion a wordo aproba.

Esaki ta demostra cu regulacion y competencia por bay hunto. Gobierno por exigi pa un compania cumpli cu ley, sin cu esaki mester nifica cu consumidor ta keda sin acceso na un alternativa.

Na Islanan Cayman, autoridad regulatorio a introduci un sistema di licencia pa internet via satelite na 2025. Na december di e mesun aña, Starlink a ricibi su licencia. E autoridad a enfatisa cu mas opcion pa consumidor, competencia y comunicacion confiabel durante emergencia ta motibonan importante pa permiti entrada di e tecnologia aki.

Jamaica a otorga Starlink un licencia di telecomunicacion desde 2022, mientras cu Turks and Caicos a otorga licencianan pa servicio via satelite na 2026.

E islanan aki no tin exactamente e mesun mercado, ley of structura economico cu Aruba. Pero nan tin algo en comun: nan a crea un caminda legal pa un proveedor nobo por ofrece un alternativa.

E pregunta ta pakico Aruba ainda no a logra haci esaki.

Na Aruba, decision ainda ta pendiente

Den un reportahe publica pa 24ora dia 1 di november 2026, minister René Herdé a confirma cu gobierno a reuni cu representantenan di Starlink, pero ainda no a tuma un decision.

Segun e minister, gobierno mester evalua e propuesta cu conseheronan di DTZ y compara e oferta cu locual SETAR ta ofrece.

E evaluacion ta necesario. Pero e criterio central mester ta e interes di consumidor: mas opcion, prijs accesibel, calidad y confiabilidad.

E situacion regional ta haci e pregunta mas urgente. Si Corsou, Bonaire, Saba, Sint Eustatius y otro teritorionan den Caribe a logra evalua e tecnologia, establece condicionnan y otorga licencia, pakico Aruba ainda ta den e fase di compara oferta?

Aruba no mester aproba un compania automaticamente. Pero pueblo si merece sa cua condicionnan mester wordo cumpli, unda e evaluacion ta para y cuanto tempo mas e proceso lo dura.

Internet ta parti di costo di bida

E prijs publica ta duna un motibo concreto pa haci e comparacion.

SETAR ta anuncia su plan residencial Go di aproximadamente 400 Mbps pa Afl. 139 pa luna. Starlink ta anuncia na Corsou un plan di 100 Mbps desde XCG 71 pa luna.

Esakinan ta diferente moneda, velocidad y tecnologia. E sumanan no por wordo trata como si ta exactamente e mesun producto. Gastonan di ekipo, instalacion, impuesto y condicionnan contractual tambe mester wordo inclui den un comparacion completo.

Pero e diferencia den oferta ta trece un pregunta valido: si un famia no mester e velocidad mas halto, pakico e no por tin libertad pa scoge un servicio cu ta atende su necesidad na un gasto mensual mas abao?

No tur consumidor tin e mesun necesidad. Un famia cu ta uza internet principalmente pa scol, mensahe, servicio bancario y comunicacion por tin otro prioridad cu un empresa cu ta depende di velocidad halto.

E beneficio di competencia no ta solamente mas velocidad. E por ta un plan mas economico, un servicio separa sin otro producto, miho atencion na cliente of un conexion alternativo pa ora di interupcion.

Den un mercado cu competencia, e consumidor por compara y cambia proveedor. E posibilidad cu un cliente por bay cerca otro compania por crea presion pa mehora prijs, servicio y condicionnan.

Competencia den internet fiho

Mester ta precies tambe ora di papia di monopolio.

Aruba tin competencia den telefon mobil, entre otro cu Digicel. Pues, no ta corecto pa bisa cu no tin ningun otro opcion di internet.

Sin embargo, un estudio publica pa CEPAL ta identifica SETAR como e unico proveedor di internet fiho di banda hancho na Aruba. E distincion entre internet mobil y internet fiho ta importante den e debate.

Un conexion mobil no necesariamente ta reemplasa un conexion residencial cu un famia ta uza diariamente pa varios aparato na mes momento.

Starlink ta introduci un otro tipo di tecnologia: internet via satelite. E no ta depende di e mesun infrastructura di cable cu proveedornan tradicional.

Esaki por crea un alternativa pa consumidor y empresa, particularmente den situacionnan caminda un conexion tradicional ta faya of no ta disponible.

Ehempelnan regional ta mustra cu otro autoridadnan a reconoce e posibilidad aki. Na Islanan Cayman, por ehempel, e regulador a menciona explicitamente e importancia di internet via satelite durante horcan, interupcion di cable y otro emergencia.

Pa un isla manera Aruba, caminda conectividad ta importante pa educacion, comercio, turismo y servicio publico, e posibilidad di un conexion alternativo merece atencion.

Gobierno ta doño y tambe ta dicidi ken por competi

E posicion di gobierno merece atencion special.

Gobierno ta doño di SETAR y, na mes momento, ta controla entrada di proveedornan mediante e sistema di concesion y permiso.

 

Un estudio di Economisch Bureau Amsterdam ta señala e riesgo di conflicto di interes cu e combinacion aki por crea si e proceso di licencia no ta transparente, independiente y imparcial.

Esaki ta un riesgo structural; e no ta, riba su mes, prueba cu gobierno a comete abuso den e caso di Starlink.

Pero precisamente p’esey, e evaluacion mester tin criterionan publico, un plaso cla y un decision motiva.

E solidez financiero di SETAR ta importante pa Aruba. Pero SETAR ta existi pa sirbi sociedad, y e interes di consumidor mester tin peso central den decisionnan tocante futuro di telecomunicacion.

Gobierno no por perde di bista cu su responsabilidad no ta solamente proteha un empresa di su propiedad, sino tambe crea condicionnan pa un mercado cu ta beneficia pueblo.

AFTA mes a enfatisa, den su conseho tocante frecuencia pa telefon mobil, cu un mercado dinamico y competitivo ta den interes di consumidor, empresa y economia. E autoridad a recomenda evita bareranan innecesario pa entrada di otro proveedor.

Aunke e conseho ey ta trata telefon mobil, e principio di competencia ta relevante pa e debate mas amplio di telecomunicacion.

Aruba no mester keda atras

Naturalmente, entrada di Starlink no ta garantisa cu tur recibo lo baha. E servicio mester cumpli cu exigencianan tecnico y legal, y su costo total mester wordo compara cu alternativa local.

Tampoco e prijs anuncia na Corsou ta garantisa cu Aruba lo ricibi exactamente e mesun oferta.

Pero e debate no ta solamente tocante Starlink. E ta tocante libertad di consumidor, competencia y e responsabilidad di gobierno pa permiti cu e mercado evoluciona.

Mientras Aruba ta evalua, otro islanan den Caribe a pasa di evaluacion pa decision. Nan a establece condicionnan, otorga licencia y habri espacio pa un proveedor nobo.

E desaroyo aki ta haci cada biaha mas dificil pa Aruba trata entrada di internet via satelite como un posibilidad lehano cu ainda mester wordo studia sin un plaso cla.

Pueblo ta merece sa kico exactamente ta impediendo un decision, cua exigencianan Starlink ainda mester cumpli y ki ora gobierno ta pensa conclui su evaluacion.

Aumenta salario minimo por yuda un famia cubri su gastonan. Pero si costo di servicio esencial ta sigui halto, un parti di e aumento ey ta desaparece den factura mensual.

Crea espacio pa mas opcion y competencia por yuda controla e gastonan.

Mientras otro islanan den Caribe ta habri nan mercado, Aruba mester haci cla con e ta pensa garantisa cu su consumidor no ta keda atras.

Pueblo ta merece un entrada digno y e libertad pa scoge con e ta gasta su placa.