Si nos mira solamente e situacion economico di nos pais, lo no tin tanto motibo pa preocupacion. Pero si observa loke ta pasando riba escenario mundial, esey lo mester pone nos pensa diferente. Si den transcurso di e aña aki tabatin un speranza ainda cu e conflictonan grandi (Ucrania, Iran) por yega na solucion pronto, esey ya no ta e perspectiva. Y cu esey e efectonan economico negativo di ambos conflicto lo ta presente pa basta tempo, en todo caso pa e resto di e aña aki sigur. Nos lo bay mas den detaye tocante esaki mas dilanti den e edicion aki.

Banda di esaki ta importante presta atencion na e situacion economico na Merca, nos partner comercial principal. Tur cambio negativo aya por seguidamente afecta nos economia tambe. Na promer lugar, no ta trata di un situacion economico grave actualmente, pero si ta existi señalnan di posible deterioro, cu no ta principalmente relaciona cu crecemento economico, expresa den GDP, aunke ta anticipa cu economia na 2026 lo ta na menos di 2%.

E problema mayor ta finanzas publico. Debe publico a surpasa e nivel di US$ 40 triyon (40 mil biyon), mientras gobierno Mericano e aña aki lo tin un deficit di alrededor di US$ 2 triyon (mas di 6% di GDP). Pago di interes riba debe ta costa anualmente mas di 1 triyon dollar caba y ta sigui aumentando. Riba esey e interes cu cumpradornan di bono di estado Mericano ta pidi ta cruzando e limite di 5%, loke tin efecto riba henter mercado financiero, incluyendo hipoteca, prestamo pa auto, credit card, etc. Ademas e forma beligerante cu gobierno di Donald Trump ta acerca tur pais den negoshi cu Merca, ta haci cu a surgi un ambiente global di busca alternativa pa haci negoshi cu otro pais. Ademas a surgi un tendencia di varios pais cu ta deshaci di e bononan Mericano, cu tabata considera e forma mas sigur di inverti mundialmente. Na nivel di pais, fondo di reserva y di pension, banconan central y inversionista comercial tabata causa pa hopi decada un demanda fuerte pa bono gubernamental Mericano, pero esey ta menguando fuertemente, y a bin topa cu otro tendencia contradictorio: e necesidad di gobierno Mericano pa mas prestamo via bono, mirando e decision di keda financia e aparato publico cu deficit presupuestario grandi. E situacion ta bira mas dificil ainda, pasobra gobierno ta competi cu sector priva, principalmente sector di AI, cu ta den demanda di sumanan triyonario pa construi datacenter na tur parti di e pais. Un volumen asina grandi di demanda pa financiamento ta aumenta interes anto, cu consecuencia inflacionario.

Devaluacion di dollar?

Comentario den medionan Mericano ta dividi encuanto e gravedad di e caso di debe. Tin cu ta conserva e optimismo cu Merca tin e dollar como e moneda superior den economia internacional y cu e pais por keda fia placa via bono, principalmente di otro pais. Di otro banda tin e voznan cu ta adverti pa e situacion cambiante, unda e apetit pa bono Mericano ta menguando, manera menciona anteriormente. Esnan preocupa ta mira un posible devaluacion di e dollar pa sali di e situacion, unda ta reparti e daño financiero entre un cantidad di interesado, di inversionista te na e propio pueblo cu lo mira poder di compra haya un golpi fuerte.

Sin embargo, e accion di devalua no ta e unico tendencia. Por observa cu den ultimo añanan, sigur na 2025, cu e tasa di cambio dollar vs euro a cambia bastante, cu e dollar perdiendo mas di 11% na valor compara cu euro. Na Aruba por a comproba esaki tambe, unda e tasa di cambio di florin pa euro a deteriora te na casi 2,10 actualmente, mientras algun aña atras e tabata bao di 2,00 florin. Esaki tabatin tambe consecuencia pa loke nos ta importa di Europa, principalmente Hulanda.

Inflacion

Tur e ingredientenan pa inflacion ta presente. E guera economico cu Merca a inicia cu Canada ta e ultimo capitulo, unda e aumento di impuesto di importacion lo causa aumento di prijs na Merca. No mester exagera esaki si, pasobra e ta parce mas bien simbolico; impuesto riba US$ 20 biyon di producto Canades ta solamente 5% di exportacion Canades pa Merca. Si e conflicto no termina pronto, anto si lo cuminza mira efecto negativo mas grandi, causa pa impuesto riba materia prima Canades cu ta indispensable pa economia Mericano opera: aluminio y staal, petroleo, uranio, potash, madera y energia electrico. Mientras tanto, e conflicto cu Iran ta ‘going nowhere’. Estrecho di Hormuz ta practicamente cera y e consecuencianan economico ta parce di bira permanente, a traves di e escasez di varios materia prima y intermedio cu no por sali for di e Golfo di Persia : petroleo, producto petroquimico, fertilizante, etc.

E escasez mundial di petroleo y producto manera gasolin, diesel, jet fuel no ta bay mehora, cu e gara cu Ucrania tin actualmente riba henter e cadena di produccion, procesamento y exportacion di crudo y producto petrolero Ruso. Tambe e guera na ambos pais ta afecta produccion di trigo. Rusia y Ucrania ta entre e productornan mas grandi di trigo na mundo. Reduccion di combustible na Rusia, pa via di e escasez di combustible, ta afectando cosecha na Rusia. Esaki tin consecuencia pa prijs mundial di trigo.

Pero e problema mas grandi no ta expresa den moneda: gobierno di Trump a deshaci completamente di e confianza cu un partner economico mester tin cu ta cumpli cu contrato y convenio; esey cu Donald Trump a yega na un incertidumbre total, obstaculizando intercambio economico.