E atake serio contra un residente di 79 aña di edad na un cas di cuido na Tanki Leendert a pone Stichting Alzheimer Aruba exigi un investigacion completo tocante kico a pasa, y si e institucion a tuma suficiente medida pa protege su residentenan.

Segun presidente di e fundacion, Melva Croes-Yanez a bisa medionan local, no mester trata e incidente como un caso criminal individual so. E ta kere cu e caso tambe por punta riba problema mas amplio y duradero den sistema di cuido di adulto mayor na Aruba.

E victima den e caos en cuestion a keda ataca durante anochi di 16 pa 17 di juli y a sufri heridanan serio. Despues polis a aresta L.S.H como e sospechoso principal den e caso.

Eventualmente a libera e sospechoso bao condicion, despues cu Hues-comisiario a determina cu e no ta fit pa detencion. Segun Ministerio Publico (OM), e ta rekeri cuido 24 ora pa dia. Ni un cel di polis di facilidadnan di detencion di Aruba por duna e nivel di cuido aki, y e isla no tin otro facilidad cu por tene un sospechoso den su condicion fisico of mental.

E caso criminal ta continua, y e sospechoso mester keda disponible pa autoridadnan mientras OM ta busca un facilidad di cuido adecua, posiblemente den cooperacion cu Hulanda.

Pa Stichting Alzheimer, sinembargo, e situacion ta lanta pregunta cu ta bay mas leu cu detencion. E fundacion tambe kier sa con dos persona vulnerable a resulta den un situacion unda violencia asina serio por sucede dentro di un institucion di cuido.

Pregunta tocante admision di e sospechoso den centro di cuido

Stichting Alzheimer a bisa cu e sospechoso tabata biba den e institucion di cuido y tabatin un background serio involucrando problema di adiccion. E informacion aki no ta confirma pa polis, OM of e institucion mes. Tampoco ta conoci exactamente ki necesidad di cuido e sospechoso tabatin, kico su relacion tabata cu e institucion of si trahadornan anteriormente a identifica un riesgo di comportamento agresivo. Toch e fundacion ta kere cu mester investiga e preguntanan aki.

Si e sospechoso tabatin necesidadnan psikiatrico serio, di comportamento of relaciona cu adiccion, Croes-Yanez kier sa pakico a pon’e den un cas di cuido regular hunto cu residentenan vulnerable.

Un cas di cuido normal generalmente ta pa asisti hende cu mester sosten cu bida diario, cuido di salud of condicionnan relaciona cu edad. E no ta ekipa automaticamente pa funciona como un centro di crisis pa hende cu problema severo di comportamento of un institucion sigur pa hende cu por ta un riesgo pa otronan. Casonan asina por rekeri personal specialisa, supervision continuo, procedura di crisis y medida mas fuerte di seguridad.

E fundacion ta puntra si e institucion tabatin e personal y facilidadnan corecto pa e hendenan cu a admiti. Tambe kier sa si remedi, uso di substancia of otro condicion medico of psicologico por a hunga un rol den e violencia repentino.

Keho ta comun

E fundacion ta bisa cu e incidente no ta isola. Segun Croes-Yanez, Stichting Alzheimer ta ricibi reportahe of pregunta casi tur siman tocante posible maltrato of negligencia di adulto mayor na Aruba. Hopi di e casonan aki no ta bira keho formal.

E fundacion ta bisa cu algun adulto mayor tin miedo di papia pasobra nan ta depende riba e mesun individuo of institucion pa nan cuido diario. Nan ta teme menasa, represalia of un trato pio si nan keha. E miedo aki ta haci supervision specialmente importante.

Familiarnan tambe por hay’e dificil pa sa kico ta pasa paden di un cas di cuido, specialmente ora e residente tin demencia, dificultad pa comunica of contacto limita cu mundo pafo.

Pa Stichting Alzheimer, e caso na Tanki Leendert ta un motibo pa examina no solo e institucion, sino henter e sistema. E fundacion ta haciendo un yamado evalua tur cas di cuido riba seguridad, calidad di maneho y experticio di e personal. Tambe kier reglanan mas cla di admision pa asina institucionnan acepta solamente residentenan cu nan por atende responsablemente.

Ademas, ta sostene screening y training mas estricto pa personal di cas di cuido.

Rapport ya a adverti di problema structural

E preocupacionnan di Stichting Alzheimer ta hopi similar na e hallazgonan di un rapport publica pa Inspectorado di Salud di Aruba na november 2025. E rapport, titula “Als zorg levens kost: calamiteiten in verzorgingshuizen,” a examina seis incidente investiga entre 2020 y 2024.

Tur seis a keda clasifica como calamidad. Bao ley di calidad di cuido na Aruba, un calamidad ta un evento inespera conecta na e cuido duna cu ta causa morto of daño serio na un cliente.

E casonan reporta no ta inclui e atake reciente na Tanki Leendert. Mayoria ta enfoca riba negligencia medico, fayo den cuido basico, tratamento atrasa, y residentenan cu nan salud a empeora seriamente of cu a fayece.

E inspectorado a haya debilidadnan ripiti cu por ta relevante ora di examina e incidente mas recien. Esakinan ta inclui escasez di personal, falta di suficiente trahador specialisa, falta di procedura, comunicacion debil, liderazgo pober, y insuficiente supervision. E rapport ta adverti cu incidentenan serio hopi biaha no ta accidente isola, nan por ta e resultado visible di problemanan mas profundo den un organisacion.

Prepara pa e residentenan?

Un di e recomendacionnan principal di e inspectorado ta pa introduci un sistema obligatorio pa evalua con hopi y ki tipo di cuido un persona mester prome cu su admision. Bao un sistema asina, mester pone un residente solamente den un institucion cu por cumpli cu su necesidadnan di manera safe.

E recomendacion aki tin un conexion cla cu e preguntanan di Stichting Alzheimer. Si un persona ta rekeri cuido permanente pa motibo di problema psicologico, di comportamento, of fisico serio, e institucion mester tin e personal y facilidad pa maneha e necesidadnan aki. De lo contrario, e admision por crea riesgo pa e individuo, otro residente, y empleadonan.

E inspectorado a haya cu casnan di cuido na Aruba hopi biaha ta carga responsabilidad pa hende cu necesidadnan cada bes mas compleho, mientras no tin suficiente trahador cualifica ni sosten profesional. Den varios caso anterior, empleadonan sin e training corecto a tuma decision cu un dokter of enfermero mester a tuma. Den otronan, institucionnan no tabatin regla basico pa trata emergencia medico, remedi, herida, infeccion of cambio den condicion di un residente.

E caso mas recien ta involucra violencia en bes di e fayonan medico describi den gran parti di e rapport. Pero e pregunta basico ta keda mescos: E institucion tabata capaz di duna cuido safe y responsable pa tur esnan bibando eyden?

Deber pa investiga y siña

Desde 2017, proveedornan di cuido na Aruba ta legalmente rekeri pa reporta sospecho di calamidad na Inspectorado di Salud. Dunadornan di cuido normalmente ta responsable pa investiga incidentenan riba nan mes, pero pasobra hopi cas di cuido ainda no tin e experticio necesario pa haci investigacionnan adecua, e Inspectorado hopi biaha ta haci e investigacion directamente.

Stichting Alzheimer kier pa tanto e Inspectorado como e cas di cuido investiga e incidente na Tanki Leendert. E proposito no ta solamente pa asigna responsabilidad, pero un investigacion riba calamidad lo mester identifica e causanan subyacente, y crea medianan concreto pa preveni cu e mesun cos bolbe pasa. Dependiendo e resultado, e Inspectorado por pone un cas di cuido bao supervision, rekeri un plan di mehoracion, impone un paro riba admision, of den casonan extremo, recomenda pa suspende parti di of tur actividad di cuido.

Gap entre cuido y detencion

E liberacion di e sospechoso tambe ta expone otro debilidad den sistema di Aruba.
Autoridadnan ta bisa cu e mester cuido 24 ora pa dia, pero e isla no tin facilidad di detencion capaz di dun’e. Esaki ta crea un problema dificil.

Un centro di detencion regular no por cuid’e di manera safe. Un cas di cuido normal no por maneha un persona cu ta un riesgo pa seguridad. Y Aruba no tin un facilidad special cu ta combina ambos funcion. Esaki ta laga sistema di husticia, institucionnan di cuido y famianan purbando di maneha casonan cu no ta fit niun otro caminda.

E hecho cu OM awo ta depende riba Hulanda pa un solucion ta mustra con serio e problema ta.