Pa mehora sistema alimentario riba islanan ABC, mester enfoca mas riba investigacion den futuro, politica y iniciativanan pa reduci impacto ambiental y engrandece seguridad alimentario, ademas di promove cambionan localmente aceptababel cu ta sostene nos salud y meta climatico. Esey ta kico Dr. Amber van Veghel a conclui den su tesis tocante e impacto ambiental di importacion di cuminda na Aruba.
Dia 21 di april 2026, Dr. Amber van Veghel, ken a cuminsa su trayecto di doctorado na 2020 den colaboracion cu Universidad di Aruba, a defende su tesis exitosamente y a logra obtene su doctorado dilanti un audiencia na UA. Su investigacion ta contribui na conocemento riba e isla tocante e conexion entre nos sistema alimentario y cambio climatico. Van Veghel su investigacion a enfoca riba importacion di cuminda riba nivel di producto, usando metodo yama ‘life cycle assessment’ (LCA) pa analisa den ki manera un producto por tin impacto riba clima. Banda di esey, van Veghel ta e prome pa mapa conocemento y investigacion existente riba e sistema alimentario cu ta existi riba e islanan ABC, identificando atencion creciente riba seguridad alimentario y produccion local, entre otro.
Conexion entre cambio climatico y inseguridad alimentario
No ta secreto cu emision causa pa produccion industrial ta e stimulante mas grandi di cambio di clima. Produccion di entre otro cement, hero, kimico y refinamento di petroleo ta hunga un rol significante den emisionnan cu ta trece daño riba nivel mundial. Pero loke kisas hopi no ta realisa ta cu e industria di cuminda tambe ta un otro contribuyente den emision di gasnan invernadero—y e dieta global tin gran influencia riba con hopi e industria ta emiti tur aña.
Aunke como individuo nos no ta mira e parti intensivo di produccion industrial, den e ultimo decada nos cuminsa sintie. Temporadanan di aña no ta sinti mescos mas, temperatura ta menos stabiel—sea ta demasiado calor p’e temporada of demasiado friu, desasternan natural ta birando mas comun y menasa pa salud global ta sigui crece.
Riba nivel alimentario, nos ta mirando mas scarsedad di cuminda rond mundo, ademas di aumento enorme den prijs pa e tiki producto cu si tin, hasta den e parti Occidente di mundo cu historicamente a mustra mayormente nivelnan stabiel den seguridad alimentario compara cu por ehempel Africa, Asia y Latino America.
Na Aruba, inseguridad alimentario tampoco ta algo nobo y recien ta birando un punto di enfoke cada bes mas importante. Banco Central di Aruba (CBA) fin di aña pasa a publica un rapport tocante e riesgo cu Aruba por enfrenta den su sistema alimentario, subrayando con cambio di clima ta aumentando e frecuencia di calor extremo y awasero pisa, y haciendo agricultura mas dificil den un ambiente seco caba.
Temperaturanan cu ta aumenta ta afecta e cosecha di cultivo, salud di bestia y productividad laboral, mientras cu inundacion ta trece riesgonan pa infrastructura y cadena di suministro global cu por haci accesibilidad mas dificil.
Pa Aruba, cual ta depende mayormente riba importacion di cuminda pa sostene pueblo, ta enfrentando un menasa serio. Pa loke ta trata acceso fisico, te ainda Aruba ta score relativamente bon, segun e rapport di CBA. E isla tin un densidad halto di puntonan di benta di cuminda y acceso generalisa na transporte priva, haciendo cuminda geograficamente accesibel pa mayoria di e residentenan.
Sinembargo, e rapport ta lanta preguntanan importante tocante e tipo di puntonan di benta di cuminda cu ta domina e paisahe, subrayando cu esakinan por influencia custumber di dieta unda consumidornan ta encurasha pa cumpra cuminda altamente procesa prome cu cuminda fresco y nutritivo.
Y mayoria cuminda altamente procesa ta ser importa for di otro paisnan rond mundo, haciendo Aruba mas y mas dependiente riba e cadena di suministro den exterior.
Rol di importacion di cuminda den impacto climatico
Den su tesis, Dr. Van Veghel a haci analisis cuantitativo usando dos diferente caso, esta importacion di tuna den bleki y berdura.
Den e caso di tuna den bleki, a inclui factornan manera e cadena di suministro utilisa, marca di producto, tamaño di bleki y likidonan agrega (awa, azeta etc.) den su analisis y con hopi emision di gasnan invernadero importacion di e producto aki ta causa. Van Veghel a descubri cu diferencia entre marcanan no ta grandi, ademas cu transportacion ta emiti menos cu loke a anticipa.
Na mesun momento si a tuma nota di con diferente cadena di suministro por tin mas of menos impacto. Por ehempel, transportacion di tuna congela prome cu pon’e den bleki ta causa mas emision compara cu si procesa tuna mas cerca di e sitio unda a pisca nan. Ademas a menciona con factor manera tamaño den bleki tambe ta mustra impacto significativo. Segun van Veghel ta splica den su tesis, esaki ta pasobra blekinan mas grandi tin menos impacto ambiental pa cada kilogram di tuna pasobra nan ta rekeri menos material pa empaketa.
Pues manera di proceso, condicionnan di transporte y manera con ta paketa e producto ta hunga un rol mas importante.
Pa loke ta importacion di berdura, van Veghel a pone enfoke particularmente riba transportacion di e clase di producto aki. Den su analisis, a resalta cu metodo di transportacion ta determina mayormente e grado di impacto ambiental. Berduranan transporta via avion ta causa mas emision compara cu via barco. Den hopi caso, transportacion aereo ta domina emision total di un producto. Na mesun momento, aki tambe ta existi nuance. Mientras ta asumi cu transportacion marino ta e contribuyente mas grandi den e cadena di suministro di cuminda—specialmente pa islanan chikito, e investigacion di van Veghel a haya cu e contribucion di barconan ta relativamente abao.
Otro factor relevante ta e manera den cual ta cultiva berduranan fresco. Por ehempel, van Veghel ta menciona cu berdura cu ta crece den ‘greenhouse’ por causa mas emision. Esaki ta mustra cu unda y con cuminda ta ser produci ta hunga un rol mesun importante cu transportacion.
Pues e descubrimentonan di van Veghel ta mustra cu den realidad emisionnan grandi ta sucede mas trempan den e cadena di suministro, en bes di transportacion manera ta ser anticipa.
Con nos dieta ta contribui
Un di e puntonan interesante den e tesis di van Veghel ta con nos custumbernan di come ta contribui na impacto ambiental. Riba nivel local, Aruba no tin un sistema substancial di produccion local. Apenas tin algun compania cu ta produci cuminda localmente, y esakinan ta mayormente companianan chikito cu ta produci den cantidadnan limita y variedad limita.
Ta pa e motibo aki e dieta local di Aruba ta depende mayormente riba cuminda importa. Di e manera aki, por midi e impacto ambiental den e proceso largo di suministro cu a ser caracterisa den e scenarionan anteriormente menciona. Aunke transportacion marino ta contribui menos na emision cu loke a anticipa, e dependencia di nos isla pa cuminda di afo ta keda exigi e metodo di transportacion aki. Mescos ta conta pa transportacion aereo.
Ademas, e tipo di cuminda cu mayoria ciudadano ta consumi tambe ta agrega na emision, manera e rapport a mustra. Aruba su identidad culinario historicamente ta basa riba productonan di animal, sea ta carni, grasa of weso pa usa den stoba of sopi. Sinembargo, awendia e cultura di cunukero ta mayormente desaparecido, y mayoria ciudadano ta cumpra productonan di animal den supermercado—cual hopi biaha ta ser importa.
E rapport ta subraya cu importacion di productonan di animal ta crea mas emision debi na emision di methane of uso y explotacion di tera. Manera van Veghel ta bisa den su investigacion, mas un dieta depende riba productonan animal, mas e ta stimula emision y asina contribui na impacto climatico.
Pa compara, van Veghel ta argumenta cu productonan di mata ta crea menos emision, aunke tin algun excepcion manera productonan di mata cultiva den greenhouse of liga cu deforestacion.
Na Aruba, a mira un cambio den nos dieta den e ultimo decadas. Cu e popularidad di ‘fast-food chain restaurants’, Rubianonan ta scoge mas cumindanan altamente procesa manera hamburger, batata hasa, galiña hasa etc. en bes di cumindanan integral manera fruta y berdura. E cambio den estilo di bida aki tambe ta contribui na emision, debi cu e productonan aki ta rekeri mas energia pa produci y mester ser empaketa (den exterior).
Mirando nos dependencia riba importacion di cuminda como tambe e demanda creciente pa cuminda no saludable, por nota un ciclo menasante den cual nos sistema alimentario ta opera: disponibilidad di cuminda na Aruba ta depende riba importacion, cual ta stimula mas emision di gasnan invernadero y ultimamente ta contribui na cambio climatico cu por afecta importacion. Na mesun momento, nos custumbernan dietico ta keda exigi produccion masal y importacion, y no ta crea suficiente espacio pa produccion local y bida saludable.
E rapport di Van Veghel ta sugeri cu pa redirigi atencion riba produccion local, dieta aceptable basa di mata y menos dependencia riba cuminda importa por reduci impacto ambiental mientras crea mas iniciativa pa fortalece seguridad alimentario.



