SALT LAKE CITY, UTAH - MAY 23: Scott Kwiatkowski from takes part in a demonstration at the Utah State Capitol to oppose the construction of the Stratos data center in Box Elder County on May 23, 2026 in Salt Lake City, Utah. The proposed data center, that will be about 40,000 acres and is speculated to use 9 gigawatts of power, is facing heavy backlash. Natalie Behring/Getty Images/AFP (Photo by NATALIE BEHRING / GETTY IMAGES NORTH AMERICA / Getty Images via AFP)

Inteligencia Artificial (AI), a bira pa bon of malo un forsa casi esencial den nos bida diario moderno. For di salubridad, pa transporte, for di trabao pa scol. Tur esaki ta bin cu consecuencianan, tanto pa e individual, pero tambe pa sociedad. Con nos por balansa tur e retonan aki, teniendo tambe na cuenta tur e impacto potencialmente positivo cu AI lo por tin?

Privacidad & Seguridad Personal

Hopi di nos no ta ni consciente di e aspecto aki. Pero cada biaha bo log-in den bo aparato digital, mas probabel tin un algoritmo di AI ta acumulando data di bo persona, te hasta di combersacionnan priva. E realidad preocupante ta cu hopi biaha nos no sa exactamente kico ta wordo colecta, con e data aki ta wordo usa, of kende tin acceso na dje.

Esaki tambe por trece otro sorto di menasa mas scur tambe cune. Den hopi pais, e estado fundamental di derechonan humano ta bao presion. Imagina paisnan manera China, y Rusia, unda AI por wordo usa pa vigila hende, y controla sociedad. Pero tambe, tin reportahenan alarmante di paisnan mas democratico manera Estados Unidos mes.

Impacto Ambiental

Cada biaha nos usa AI pa kico cu ta, e ta usa cantidadnan enorme di coriente, y te hasta awa. Servernan di AI ta rekeri friamento intensivo. Un solo data center grandi por usa miyones di galon di awa potabel pa dia pa fria tur e servernan. Na regionnan cu unda awa ta scars caba, esaki por crea conflictonan inmenso cu comunidadnan local. Ademas, e chipnan di mas sofistica hopi bes ta uza diferente elementonan scars. Hopi di e elementonan aki ta bin di paisnan unda derechonan di trahador no ta un prioridad.

Impacto pa Sociedad

Tambe tin e aspectonan social, cu mester menciona un bes mas, cu ta e impacto riba trabao humano. Awo ta solamente trabao repetitivo ta bao menasa directo. Pero mas y mas potente AI bira, mas y mas, e lo cuminsa forma un peliger real y hopi directo pa tur sorto di trabao humano. Esaki lo ta specialmente e caso si avancenan den robotica tambe sigui acelera.

En fin, tambe tin e aspectonan di desinformacion y deepfakes. E mesun herment potente di AI tambe por wordo usa malamente pa actornan cu no tin bon intencion. Den caso di deepfakes, video y audio completamente falsifica, ta un peliger enorme den nos era digital. Principalmente si nos ta confia ciegamente “tur cos cu nos haya online”.

Beneficionan pa Sociedad

Na mesun momento, AI lo por trece beneficionan masivo pa sociedad, esta den forma di descubrimentonan cientifico completamente nobo. Pensa di energia solar, y tecnologianan di bateria mas eficiente. Tambe pa optimalisa e rednan electrico existente, pa baha desperdicio.

Na otro banda avancenan grandi den areanan fundamental, manera biologia via e programa “AlphaFold”, of sistemanan, tur esaki por traduci su mes den descubrimentonan medico grandi, manera contra malesanan cronico manera cancer of diabetes. Ademas sectornan manera educacion, y salubridad por wordo personalisa enormemente door di uso di AI. En fin, tambe como un herment util economico, AI por hisa crecemento economico.

Pero den tur esaki, con nos mester progresa?

Na prome lugar, mester boga pa uso responsabel di AI. Den e caso aki, mester conscientisa pueblo en general cu cada biaha ta haci uzso di hermentnan digital, cu esaki ta bin cu su riesgonan, y tambe su costonan ambiental.

Pa gobiernonan, e retonan ta masivo. Pensa riba leynan pa proteccion di consumidor, principalmente ora ta haci uso di data ultra-sensitivo, manera data medico, of datonan bancario.

Pa companianan tambe tin retonan den ambiente di uso responsabel, esta cu mester bin consideracion si cuponan di trabao wordo automatisa, specialmente si e trahadornan en cuestion no por haya “re-skilling” esencial rapido.

En fin como individuo mester semper keda cu un wowo critico y un mente habri. Como individuo semper por siña mas di AI, su riesgonan y posibel usonan positivo pa sociedad.

Hunto cu Aaron Bislip, nos ta organisando varios sesion di “AI pa Pueblo” na diferente Centronan di Bario, manera Noord dia 2 di Juni (7PM-9PM), y Centro di Famia Piedra Plat dia 4 di Juni (7PM-9PM).

Ta parti di e dialogo, y forma parti di e futuro di AI, riba isla di Aruba.