Fin di juni, oficina di Nacionnan Uni a publica nan rapport anual titula ‘Annual Results Report Caribbean constituent countries of the Kingdom of the Netherlands Aruba, Curaçao and Sint Maarten’, unda a lista algun puntonan vulnerable pa Aruba cu por trece retonan a largo plazo pa desaroyo sostenible si no atende cu nan. Aki a menciona debe publico, un poblacion embeheciendo y dependencia riba combustible fosil riba e isla, pa cual e agencia global a duna recomendacion pa kico Aruba mester priorisa den futuro.

Referiendo na un rapport di Fondo Monetario Internacional (IMF) conduci na 2025, e rapport di UN ta enfatisa cu Aruba su economia esun mas prosperoso den Caribe cu un GDP per capita di $41.030. Esaki ta den gran parti debi na e sector di Turismo cu a ser fuertemente desaroya y capacidad institucional fuerte, segun e rapport ta bisa.

Tambe a reconoce Aruba su recuperacion economico for di e pandemia di Covid-19, señalando cu desde e pandemia—cual a paralisa actividad turistico pa e isla—a crece cu 7,7% na 2023 y 6,8% na 2024. Durante e periodo aki, condicion di mercado laboral tambe a mehora, unda desempleo a reduci pa 4,3% den 2024—un caida for di 8,6% na 2020.

A pesar di un recuperacion impresionante, e rapport ta enfatisa cu finanzas publico di Aruba ainda ta sintiendo e efectonan di pandemia.

Segun e rapport, debe di gobierno a keda na casi 86% di Aruba su GDP na 2024. Debe publico a aumenta skerpi durante e pandemia como cu ganashi di gobierno a collapse y gastamento a aumenta. Y a pesar cu balansa fiscal a mehora hunto cu crecemento economico, e rapport ta señala un riesgo persistente pa finanzas publico, ya cu sostenibilidad di debe ta keda vulnerable na condicionnan den e sector di Turismo y prijsnan global riba energia.

A medio plazo, ta anticipa cu crecemento economico lo ta apenas 2% pa aña, haciendo e mas dificil pa reduci debe di gobierno rapidamente si no tin disciplina fiscal.

Di otro banda, e rapport tambe ta mustra con debe a cay significantemente desde 2020; na 2020, e grado di ‘debt-to-GDP’ pa Aruba tabata na 117%, y 74,4% den 2024. E caida drastico aki ta señala un bon progreso pero cu debe ta keda demasiado halto.

Pa UN, debe publico ta un marcador importante pa midi Aruba su progreso den cumpli cu metanan sostenible di UN. Den perspectiva di e agencia global, pasobra Aruba ta keda mayormente dependiente riba Turismo, un otro shock externo—sea ta otro pandemia, conflicto regional of instabilidad economico global—por debilita finanzas publico atrobe.

Y un finanzas publico debil ta presenta otro riesgonan cu ta bay mas leu cu solamente debe di gobierno. Considera por ehempel e consecuencianan cu debe creciente por tin riba cuido di adulto mayor—un otro punto relevante pa UN. Hasta cu un economia fuerte, Aruba ta keda enfrenta e reto di un poblacion embeheciendo, cual ta pone presion riba cuido medico y fondo di pension.

Debi na esaki, e rapport ta identifica cambio demografico como un reto di politica riba e isla.

Expectativa di bida na Aruba ta mas cu 78 aña, y gran parti di e poblacion ta consisti di pensionadonan. Esaki por ta resultado di generacionnan jong cu ta bay biba den exterior—sea pa estudio of trabao—y cu hopi biaha ta opta pa keda den exterior. Segun e rapport, e parti di poblacion di 65 aña di edad bay ariba ta anticipa di crece for di 15% na 2020 pa mas cu 22% pa 2040.

Como consecuencia di un poblacion embeheciendo, demanda den sector di cuido medico lo keda aumenta. Tambe lo por mira presion riba nos sistema di pension. Aunke gobierno y SVB ta revisando e sostenibilidad di e fondo di pension AOV—unda gobierno a compromete na tuma medidanan fuerte si ta haya cu e no ta sostenible, IMF den un consulta di Articulo IV na 2023 a conclui cu Aruba su fondo di pension lo enfrenta deficit si no haci reforma. Y esaki debi na e poblacion embeheciendo. IMF ta recomenda caba pa Aruba tuma medida riba su fondo di pension, ya cu e sistema ta traha riba un modelo unda trahadornan di awe ta financia pensionadonan. Cu un poblacion embeheciendo rapidamente, e modelo ey por ta na peliger.

E rapport di UN ta enfatisa cu a largo plazo, gobierno lo mester bay aloca mas placa publico pa cumpli cu e demanda di pension.

Pero kisas e sector mas vulnerable, segun UN, lo ta sector di energia, cual ainda ta mayormente dependiente riba combustible fossiel.

UN ta describi Aruba su dependencia riba combustible fossiel como un vulnerabilidad marcoeconomico clave. E rapport ta identifica cu Aruba ainda ta depende riba combustible fossiel pa genera electricidad y desalinacion (produccion di awa pa bebe). Energia renobable, di otro palabra energia genera pa poder solar of di biento—ta provee apenas 25-30% di generacion di electricidad riba e isla.

E menasa cu esaki por trece tabata mas notable despues di e guera di Merca y Israel riba Iran, cual a resulta den aumento global riba prijs di petroleo. E pesar cu generacion di energia renobable ta esun mas halto den Caribe, manera e rapport ta indica, a subraya cu esaki no ta suficiente pa protege Aruba di prijsnan di petroleo cu ta keda fluctua.

Un dependencia grandi por resulta den aumento di costo di electricidad, awa, inflacion, finanzas di gobierno y por pone competitividad economico den peliger.

Mirando e retonan cu Aruba ta enfrenta, e rapport ta duna varios recomendacion, referi como “aceleradornan strategico.”

Entre otro ta recomenda pa expande generacion di energia renobable pa reduci dependencia. Por medio di tuma medida pa amplia energia renobable, Aruba ta keda menos exponi na fluctuacionnan impredicible den prijsnan di petroleo global. Un cambio den direccion tambe lo mehora sostenibilidad fiscal por medio di baha costo di energia a largo plazo. Ademas Aruba lo fortalece su resiliencia climatico y tin mas chance pa cumpli cu metanan ambiental.

Un otro recomendacion ta diversifica economia di e isla. Aunke Turismo ta keda un pilar importante pa economia di Aruba—y a demostra di por genera entrada grandi—UN ta nota cu pasobra e sector ta conta pa dos tercera parti di Aruba su GDP, nos pais ta keda vulnerable pa menasanan exterior. P’esey e ta recomenda pa fortalece otro sector y industrianan digital pa reduci dependencia riba Turismo y crea recursonan resilencia pa crecemento economico.

Pa atende e reto di un poblacion embeheciendo, e rapport ta recomenda pa inverti den cuido medico preventivo, por ehempel por medio di pone enfoke proactivo riba control rutinario, vacunacion y deteccion di malesa. Tambe ta recomenda pa tin miho maneho di malesanan no comunicable. Malesanan no comunicable ta enfermedadnan duradero cu no por ser transmiti pa otro hende. Esakinan ta resulta mayormente debi na habitonan insaludable, genetica of ambiente.

Cu e recomendacionnan aki, UN ta argumenta cu medidanan concreto por reduci costo di cuido medico den futuro mientras tanto mehorando salud di pueblo.

A pesar cu Aruba ta keda enfrenta reto pa su desaroyo sostenible, mester enfatisa cu e retonan menciona den e rapport no ta significa un crisis inmediato. Mas bien e ta un señal di unda Aruba por mehora pa sigura cu nos isla por keda resiliente den cara di situacionnan cu por menasa nos salud y bienestar.