Den e edicion aki di nos column semanal tocante nos Papiamento nos ta cuminza cu trata terminologia di apariencia nobo, cu realmente por tabata den nos vocabulario pa basta tempo caba. Pero e no ta y ta duna nos oportunidad pa mustra con incorporacion di palabra nobo ta tuma lugar. Hopi biaha esaki ta sucede via noticia internacional cu ta mustra nos riba un tema di atencion grandi y unda ta maneha terminologia pa cual nos no tin un equivalente acepta caba, o cu por parce asina. Ta trata di noticia tocante e guera na Medio Oriente, unda ta papia di e menaza di ataca y destrui planta di ‘desalinacion’ di awa (di lama), algo indispensable pa sobrevivencia di e poblacion Arabe den tur e paisnan ey, unda historicamente escasez di awa tabata semper un di e preocupacionnan mas grandi. Nos tampoco lo sobrevivi destruccion di nos planta di produccion di awa; un recurso delicado anto. Pero aki nos ta trata con nos a yega na e palabra; di Spaño talvez? No, na Spaño e termino ta ‘desalinización’ (verbo: desalinizar). Nos a simplemente adopta e palabra Ingles (‘desalination’) y a transforma esaki den: ‘desalinacion’. Nos a haci un escogencia explicito, comparando Spaño cu Ingles y yega na e conclusion cu e version Ingles ta mas facil pa pronuncia y skirbi y a basa nos decision riba esey? No, pasobra nos no tin mes un tipo di reunion di ciudadano pa discuti aceptacion si of no y cual version.

Loke si ta e caso cu por ehemplo e empresa cu ta maneha un planta asina, WEB Aruba NV, pa añas caba ta usando e termino ‘planta di desalinacion’ di awa. Si acaso den un pasado mas aleha un persona a tuma e molester di check kico idioma Spaño ta brinda den e caso aki, lo el a yega na e conclusion, probablemente, cu e transformacion di e version Ingles ta duna un palabra menos complica y por bisa anto cu e adaptacion tabata na su lugar? Nos no sa.

A proposito, tanto ‘desalina’ como ‘desalinacion’ no ta den nos Vocabulario oficial y merece su inclusion den un proximo ronda di revision. Pa completa e asunto aki, como cu ‘desalina’ ta referi na saca salo for di awa, e base lo ta e verbo ‘salina’? No, nos no conoce esey, pero algun dia un persona por yega na e conclusion cu e mester di e palabra ey y ta us’e. Algo contra? Di nos banda no, nos ta considera esey un desaroyo normal. Loke si nos conoce ta e verbo ‘sala’, manera den ‘sala pisca’ pa conserva esaki, pero aki no ta trata di añadi salo na un liquido.

E investigacion pa clarifica e origen di ‘desalinacion’ a trece nos riba pista di e palabra ‘desalinear’ na Spaño.Su equivalente na Papiamento no ta existi pero e palabra original: ‘alinia’ (of: alinea) si ta den nos Vocabulario. Tambe ‘aliniacion’ y ‘aliniando’. Ta trata di uso figurativo y material, por ehemplo un aliniacion por ta referi na un equipo, un team cu ta duna su ‘line up’ pa un competencia. Den sentido fisico e por referi na un careda di obheto cu mester ta den un ‘aliniacion’ perfecto, den un linea straight. Tambe un aliniacion por referi na e secuencia corecto den cual ta alinia e obhetonan. Loke nos por mira ta cu den e dos casonan aki cu tin biaha e palabra deriva ta yega na nos promer y despues talvez e palabra original ta bin; den e otro caso e palabra original t’ey pero e forma contrario (desalinea) no a yega na uso. Na Spaño ‘desalinear’ ta significa ‘revolver’, ‘descolocar’, ‘desarreglar‘, ‘desorganizar’, ‘desordenar’ y varios sinonimo mas. Den nos vocabulario por haya ‘desorganisa’ y ‘desordena’ pero ‘desaregla’ no. Naturalmente si tin un lista bastante largo di palabra cu ta inicia cu e silaba ‘des’ cu den tur caso ta representa e contrario di e sustantivo o verbo original.