Ombudsman di Aruba a declara un keho contra Dienst Openbare Werken (DOW) den gran parti funda, despues di un investigacion tocante e manera cu e departamento a trata e preocupacion di un residente relaciona cu un mata di kwihi situa riba tereno di gobierno cerca di su cas. E investigacion a revela deficiencianan den comunicacion, falta di claridad tocante e criterianan aplica door di DOW y insuficiente demostracion cu e situacion specifico di e residente a ser evalua di manera completo y cuidadoso.
E conclusionnan ta aparece den e rapport final di Ombudsman fecha october 2026. E caso ta relaciona cu un keho cu e residente a presenta inicialmente na augustus 2022, despues di expresa preocupacion tocante e raiznan y takinan di un mata di kwihi grandi cerca di su propiedad.
Segun e rapport, e residente ta sostene cu e raiznan di e mata ta causa daño na diferente parti di su propiedad, incluyendo muraya, pilarnan, heki, patio y entrada di garage. Ademas, el a expresa preocupacion cu e takinan cu ta extende riba su cas por representa un riesgo pa su vivienda.
E residente a presenta su prome keho na DOW dia 30 di augustus 2022, mediante e formulario digital di e departamento, compaña cu potret di e dañonan. Na november di e mesun aña, DOW a laga haci trabao di corta na e mata. Sinembargo, e intervencion no a resolve e preocupacionnan.
Dia 15 di december 2022, e residente a presenta un otro keho, alegando cu durante e trabaonan aki, takinan pisa a cay riba su muraya y heki, causando daño adicional. Durante e añanan siguiente, el a sigui comunica cu DOW, pero segun e investigacion, no a ricibi contesta adecuado riba tur su corespondencia.
Debi na e situacion aki, dia 9 di januari 2026, e residente a acudi na Ombudsman di Aruba, solicitando un investigacion formal tocante e manera cu DOW a trata su kehonan. El a cuestiona tanto e falta di reaccion oportuno como e manera cu e departamento a evalua su preocupacionnan, considerando cu corta e mata no tabata resolve e posible problema causa pa e raiznan.
Como parti di e investigacion, Ombudsman a pidi informacion di DOW y di e autoridadnan gubernamental concerni. Tambe a haci un inspeccion na e sitio dia 12 di februari 2026, durante cual a observa takinan cu ta extende riba e cas y raiznan den direccion di e garage y e meter di awa.
E observacionnan aki a confirma cu tabatin circumstancianan specifico cu tabata merece un evaluacion individual, aunke nan no ta constitui prueba cu e mata efectivamente a causa tur e dañonan reporta.
DOW a prepara un rapport tecnico cu Ombudsman a ricibi dia 4 di maart 2026. Despues, e departamento a presenta un conseho fecha 15 di april 2026, den cual a conclui cu no tabatin suficiente base tecnico pa recomenda eliminacion di e mata.
Segun DOW, e informacion disponible no ta demostra di manera defintivo cu e raiznan di e mata di kwihi ta responsabel pa e dañonan structural menciona door di e residente. Otro factornan, manera deterioro di material, sinkmento di tereno y condicionnan di construccion, tambe por contribui na e situacion.
DOW a reconoce cu por tin daño relaciona cu e caida di takinan durante trabaonan anterior, pero a mantene su posicion cu e informacion tecnico no ta hustifica eliminacion completo di e mata. E departamento ta considera cu inspeccion, monitoreo y mantencion regular ta representa un alternativa mas proporcional.
Un aspecto importante di e investigacion ta e conseho presenta dia 28 di mei 2026 door di Directie Natuur en Milieu (DNM), cu Ombudsman a consulta como instancia specialisa.
Segun DNM, e mata kwihi ta den un condicion relativamente saludabel y su edad ta ser calcula entre 113 y 146 aña. E inspeccion no a identifica presencia di termiet of plaga visibel, mientras a haya un neishi di parha Gonzalito den e mata.
DNM a indica cu e mata ta cumpli un funcion ecologico importante y ta presenta diferente caracteristica di un mata monumental. E instancia tampoco a identifica un riesgo creciente pa e vivienda of seguridad publico, basa riba su evaluacion.
E hallazgonan aki a forma parti di e argumentonan pa conserva e mata, considerando e importancia di vegetacion grandi den proteccion di naturalesa y adaptacion na cambio climatico.
Sinembargo, e investigacion di Ombudsman a aclaria un diferencia importante entre e balor ecologico di un mata y su status legal.
A confirma cu mata kwihi no ta aparece riba e lista di especie vegetal legalmente proteha segun e legislacion aplicabel na Aruba. Esaki ta nifica cu e mata no tin proteccion legal specifico cu automaticamente ta prohibi su eliminacion.
Na mesun momento, Ombudsman a aclaria cu e ausencia di proteccion legal no ta nifica cu DOW ta obliga pa kita e mata. E departamento por considera factornan ecologico, e paisahe y mantencion ora cu e ta evalua un peticion di e naturalesa aki.
E politica gubernamental Build with Nature, cu ta promove conservacion di naturalesa y desaroyo sostenibel, tambe ta relevante den e evaluacion. No obstante, e politica aki no ta representa un prohibicion legal absoluto contra eliminacion di un mata cu no ta proteha.
Pa Ombudsman, e asunto principal no ta solamente si DOW por mantene of kita e mata di kwihi, sino si e departamento a splica suficientemente con e diferente interesnan a ser evalua y con e decision final a ser determina.
E investigacion a revela cu e criterianan y maneho cu DOW ta aplica pa peticionnan di corta of elimina mata no tabata facilmente accesibel riba su website. Aunke informacion tocante e politica ambiental tabata disponible via DNM, esaki no tabata facil pa ciudadanonan haya, specialmente considerando cu DOW ta e departamento responsabel pa trata e peticionnan aki.
Ombudsman ta considera cu ciudadanonan mester por conoce di adelanta e criterianan cu autoridadnan ta aplica ora nan ta evalua un peticion, pa evita falta di claridad y yuda ciudadanonan compronde dicon un decision a ser tuma.
Otro punto di critica ta relaciona cu e preparacion di e evaluacion tecnico. Segun Ombudsman, e documentacion no ta demostra suficientemente con tur e circumstancianan specifico observa na e propiedad a ser incorpora den e decision.
DOW a reconoce cu e conseho presenta na minister por a splica mas claramente con e observacionnan di e sitio a ser considera. E departamento a indica cu e lo busca mehora e motivacion y documentacion den casonan similar.
Ministerio di Huisvesting, Infrastructuur, Interne Diensten y Telecommunicatie (HIT) tambe a reconoce cu e comunicacion cu e residente no tabata optimal. Sinembargo, segun e rapport, no a tuma pasonan pa presenta disculpa na e residente, a pesar di e atencion cu Ombudsman a pidi pa e aspecto aki.
Den su evaluacion final, Ombudsman a conclui cu DOW no a cumpli suficientemente cu diferente norma di bon gobernacion, incluyendo scucha e ciudadano, accesibilidad, transparencia, comunicacion adecuado, preparacion cuidadoso, tratamento adapta na circumstancianan individual y motivacion claro di decisionnan.
Ombudsman a declara e keho tocante e tratamento di e residente den gran parti funda. Sinembargo, e instancia no a emiti un decision tocante si e mata di kwihi mester ser kita of no. Tampoco a determina cu e mata ta responsabel pa tur e dañonan menciona door di e residente.
Como resultado, Ombudsman a presenta tres recomendacion principal na ministerio HIT y DOW, cu mester ser atendi den un termino di seis siman despues di publicacion di e rapport.
E prome recomendacion ta pa organisa un inspeccion nobo na e propiedad, cu participacion di e residente. Durante e bishita, e autoridadnan mester examina concretamente e takinan riba e cas, e raiznan cerca di e meter di awa, e heki, e patio y e entrada di garage, pa despues determina cua medida ta adecuado.
E di dos recomendacion ta pa DOW publica riba su website e politica y criterianan aplica pa mantencion y eliminacion di mata cu no ta legalmente proteha, di manera cu ciudadanonan por compronde e procedimento.
Por ultimo, Ombudsman ta pidi cu DOW informa por escrito cua medida interno a ser tuma of lo ser introduci pa mehora e tratamento di kehonan, garantisa contesta oportuno, identifica un persona di contacto y mantene ciudadanonan informa tocante progreso di nan asunto.
E caso ta ilustra cu, aunke un departamento gubernamental por dispone di argumento tecnico y ambiental pa sostene un decision, esaki no ta elimina su obligacion pa comunica claramente cu ciudadanonan y demostra cu nan preocupacionnan individual a ser considera. Cu su conclusion, Ombudsman ta enfatisa e importancia di transparencia, comunicacion oportuno y decisionnan debidamente motiva den tratamento di kehonan di publico.



