Den nos column semanal aki tocante nos Papiamento, nos ta dedica atencion na un tema cu ta presente tur dia den nos comunicacion, pero pa algun motibo no ta capta nos atencion. Ta trata di e uso hopi mas frecuente di palabra compleho cu ta termina semper cu e adicion ‘mente’, cu tin su origen den Spaño (y Portugues). Nos a bin riba e tema aki via algun observacion di persona, cu ta mustra nos riba e uso mas frecuente aki, argumentando tambe cu den pasado hende no tabata haci tanto uso di e forma aki. Y ta surgi e pregunta si e forma aki ta pertenece na nos Papiamento.
Pa nos splica e asunto bon nos mester cuminza cu duna un splicacion kico e fenomeno aki ta den e idiomanan cu mas nos ta maneha banda di Papiamento. Na Spaño por ehemplo un palabra asina yama un ‘adverbio de modo’. E ta un forma di cambia un verbo, adhetivo of otro adverbio mes, indicando con un cierto accion ta tuma lugar di cierto manera. Un ehemplo semper ta yuda: e palabra ‘claramente’ ta modifica e adhetivo ‘claro’ (na Spaño/Portugues) y ta indica cu algo ta tuma lugar o ta ser haci di un manera ‘cla’ (na Papiamento). Nota importante: Papiamento desde semper conoce e palabra ‘claro’ tambe, pero limita na e uso como expresion fiho, por ehemplo: “Claro cu mi a avirtie, pero e no ta tende…” Ultimamente nos por topa cu e adhetivo ‘claro’ tambe, mas tanto den texto, unda skirbi simplemente ‘cla’ ta trece confusion pasobra ‘cla’ ta significa tambe cu bo a termina algo. Aki e ‘cla’ ta bin di Hulandes: ‘klaar’. A proposito, na Hulandes ‘klaar’ por significa tambe algo cu ta referi na ‘claridad’. Ehemplo: “Het wordt tijd om hier klare taal te spreken.” (“Ta bira tempo pa papia idioma cla aki”).
Awor e pregunta/critica tocante e uso hopi mas frecuente di e forma aki den nos medionan di comunicacion. E forma riba su mes ta algo reciente, cu no tin anto un base den nos Papiamento original? Un ehercicio di investigacion den nos Vocabulario oficial ta mustra nos cu tin varios caso di e forma aki inclui, banda di e verbo o adhetivo na cual e ta referi. E ehemplo cu nos a usa aki (claramente) mes ta un di nan. Pero por constata tambe cu tin hopi mas caso cu no ta inclui y cu regularmente nos ta topa den texto. Y e hecho cu nan no ta inclui segun nos no ta bisa cu nan no ta Papiamento legitimo. Un ehemplo di esaki: e Vocabulario oficial ta contene e palabranan ‘significa’ [nifica] ‘significante’ y ‘significativo’. E forma di uso ‘diario’ ta, sigur den forma oral, ‘nifica’. Pero, ta e uso di e otro formanan relaciona ta tuma lugar den e forma original hereda di Spaño, o Portugues. Segun nos e uso anto di palabra compleho manera ‘significativamente’ o ‘significantemente’ tambe ta parti di nos idioma.
Sin embargo, ta obvio cu den conversacion diario un persona lo haci menos uso di e formanan elabora aki; mas tanto e ta algo cu ta aparece den texto y mas tanto di persona cu ta usa un vocabulario mas extenso. Esey no tin nada straño cune pasobra un persona cu ta skirbi hopi, y sigur texto basta largo, ta busca forma di introduci sinonimo of forma di expresa e mesun cos di otro manera, pa evita cierto monotonia den su texto. E practica aki no ta algo excepcional di nos idioma; rond mundo nos ta mira awendia con mas y mas Ingles ta penetra den cualkier otro idioma, tambe den esun di nos. Nos ta sigui incorpora mas palabra den nos Papiamento, loke no ta haci nos mas pober, al contrario.



