E bishita di promer ministro Hulandes a mustra nos riba un hecho palpable: ta spera milagro di otro lugar, mientras nos no ta tuma decision encuanto nos destino unda nos por. Esaki por ehemplo den caso di e refineria obsoleto y kico mester bin na su lugar. Nos no por haci tanto cu e lugar sin un partner grandi di exterior y por lo pronto no lo tin un tampoco. Mientras tanto no ta tuma un decision encuanto uso continua di combustible fosil, den produccion di energia y den transporte, unda si ta mas facil pa tuma un decision autonomo.Y esaki mientras den actualidad mundial nos por mira un separacion cla entre e paisnan cu ta scoge pa energia renovable y otro, manera Merca, cu ta insisti den keda mantene recurso fosil como base pa nan generacion di energia. Den ki direccion nos ta bay?

Nos por observa cu hopi biaha ta presenta e escogencia pa esun of e otro como algo relaciona cu ‘ideologia’:sea bo ta ‘conservador’ y ta confia mas riba petroleo, o bo ta ‘progresista’ y ta kere den energia renovable den diferente forma: biento, solo, etc. E realidad sin embargo no ta asina. Lo ta mas sano pa scoge a base di loke uno tin o no tin. Esey ta loke nos ta mira na Europa, China y hopi otro pais. Si bo no tin petroleo, o na cantidad irelevante, anto di mes bo lo mester busca alternativa, pa bo no keda mara na e petroleo cu bo no tin. E actual crisis di oferta di petroleo pa via di e crisis na Medio Oriente ta solamente acentua mas ainda e importancia di busca un solucion den otro direccion. Esaki no tin tanto di haci cu ‘ideologia’ pero mas cu sentido comun anto. Esaki no ta kita e realidad cu pa hopi tempo den futuro petroleo ta keda un fuente indispensable di energia y otro producto quimico. Den e sentido ey tur pais mester scoge segun nan propio realidad. Kico e realidad ey ta pa nos anto? Nos no tin y si acaso nos lo tin den futuro, ta un loteria cu nos no por tuma como base pa nos politica energetico. Pa contesta esnan cu ta pone nan speranza den un descubrimento di petroleo den nos awanan teritorial, lo siguiente: Si e soño ey bira realidad, anto lo por tin explotacion economicamente relevante na un lapso di 8 pa 10 aña. E pregunta clave ta kico ta haci mientras tanto. Kere den e milagro y si e no bira realidad, kico anto? Nos ta paraliza nos maneho energetico pa un decada completo, pa despues keda man bashi toch?

Durante e bishita di e promer ministro di Hulanda e siman aki e hechonan menos agradable di e refineria a bin dilanti atrobe. Por ehemplo, cu Aruba mes lo mester atende e cuestion di gasto di limpieza. Perspectiva pa recupera algo for di e anterior operadornan no ta mustra prometedor; lo mester dedica miyones na pago di abogado pa e tipo di caso hudicial aki. E daño ta haci caba y ta core pa cuenta – moral – di sucesivo gobiernonan cu nunca a instala un fondo di reserva pa esaki, obligando e operadornan paga mientras nan t’ey ainda, no despues cu nan a core sali… Si nos a comprende bon, no a bin dilanti ningun proyecto prometedor di mayor alcance cu den futuro por percura pa reemplazo di e perdida di e industria petrolero. Loke nos tabata anticipa tambe, sino esey lo a bin dilanti caba den e 14 añanan cu a transcuri despues di su ciere. Hulanda lo por yuda cu experticio riba diferente tereno, pero te ey e asunto lo yega. Conclusion: e realismo cu mester a reina pa varios aña caba keto bay ta e unico punto di salida cu nos tin. E realismo ey conoce un mensahe cla: cu nos mester cuminza actua como teritorio sin su propio petroleo. Esey ta encera cu nos mester adapta nos sistema di suministro di energia den direccion di energia renovable, y pakico? No pa motibo ideologico, sino pa razon practico. Energia renovable ta ademas bastante mas barata cu energia a base di petroleo, hasta sin prijs halto den un crisis global manera ta tumando lugar actualmente. Manera bisa anteriormente, tanto Europa, China y hopi otro pais ta bay fuertemente den direccion di energia renovable pa no keda dependiente di petroleo pa proximo siglo(nan). Claro cu nos conoce e contra-argumento, esta di e situacion particular di un isla cu ta den un ‘stand-alone’ permanente. Esey ta asina, pero tin un diferencia grandi entre kima miles di bari di fuel oil pa dia pa produci 85% di e energia necesario, o mantene un cierto capacidad di reserva, a base di combustible fosil, pa situacion di emergencia. Ningun lugar na mundo ta opera puramente a base di ideologia, mas bien a base di loke sentido comun ta bisa.E problema cardinal cu nos ta keda cune ta cu gobierno no ta tuma paso pa optimaliza produccion di energia renovable, sea colectivamente o den man di e propio ciudadano.Loke ningun politico lo admiti abiertamente ta cu no tin confianza den e ciudadano pa cuminza un proyecto di berdadero apoyo,via subsidio, pa genera energia nan mes. Cu e distancianan minimo na Aruba, esaki lo significa tambe cu por reemplaza gran parti di e combustible pa transporte tambe recargando bateria na cas. Y si nos politiconan solamente ta confia nan mes, nan por bisa nos porfin ki rumbo nan kier tuma? Anto uno basa riba sentido comun…