Cada tanto luna, e mesun discusion publico ta bolbe lanta na Aruba. Residentenan ta keha tocante caminda den mal estado, vehiculo daña, y e aparente falta di mantencion consistente. E kehonan ta familiar, e frustracion ta comprendible, y toch a pesar di e preocupacion recurente, e asunto ta keda sin solucion.
Na mes momento, gobierno ta keda aloca recurso significante den proyectonan di embeyecemento, actividad cultural, festival, evento publico y otro iniciativa destina pa mehora apariencia di e isla y promove turismo. E proyectonan aki sin duda tin nan lugar, espacionan publico ta importante y evento ta contribui na economia. Turismo ta keda e pilar economico principal di Aruba.
Pero ciudadanonan ta keda puntra cada bes mas: unda e placa di impuesto colecta specificamente di doño di vehiculo ta bay en realidad?
Pa hopi hende, paga impuesto di vehiculo di motor ta laga asumi algo obvio, cu e impuesto ta vincula na ta doño y opera un vehiculo di motor riba caminda publico. Pues ta rasonable pa pensa cu e placa colecta lo ta destina principalmente pa sostene e infrastructura riba cual e vehiculonan aki ta depende – manera mantencion di caminda, maneho di trafico, seguridad riba caminda, mehoracion di drenahe, rehabilitacion di asfalt, borchi di trafico y otro gasto similarmente relaciona cu trafico y transporte.
Sinembargo, den pasado personal di Departamento di Impuesto (DIMP) a clarifica cu esaki no ta e manera con finanzas di Aruba ta traha.
Vocero di DIMP, Meverly Romano, na 2024 a splica cu e impuesto riba vehiculo di motor no ta bay automaticamente den un fondo dedica pa mantencion di caminda, sino cu e placa ta bay den pot general di gobierno, unda e ta bira parti di e presupuesto general y por ser usa pa cualkier gasto publico.
For di perspectiva di finanzas publico, esaki no ta inusual ni ilegal. Gobiernonan rond mundo frecuentemente ta colecta impuesto den un fondo consolida en bes di asigna cada impuesto pa un solo proposito.
Pero legalidad y percepcion publico ta dos cos diferente.
Si ta doñonan di vehiculo so ta paga un impuesto, hopi contribuyente naturalmente ta spera cu lo tin algun tipo di relacion significante entre loke nan ta contribui y e condicion di e camindanan cu nan ta usa tur dia. Ora caminda ta keda deteriora aña tras di aña mientras ta usa e placa pa cantidad di otro prioridad di gobierno, e malcontento ta inevitable.
Talbes e pregunta mas importante no ta si e sistema ta legal. E pregunta ta si e ta transparente.
Contribuyentenan mester keda mira e impuesto aki como un “impuesto riba vehiculo” ora e placa no ta destina specificamente pa mantene e red di transporte?
Por hasta cuestiona si e nomber riba su mes ta crea expectativa irealistico. Si e placa finalmente ta sostene operacion general di gobierno en bes di e sistema di caminda, no lo ta mas precies pa describie simplemente como un impuesto general cu solamente hende cu ta doño di vehiculo ta rekeri pa paga? Esaki por zona provocativo, pero e ta pone enfasis riba un parti importante di confiansa publico.
Generalmente, pueblo ta acepta pa paga impuesto ora nan ta compronde pakico nan ta paga. Ta bin problema ora tin un espacio grandi entre expectativa y realidad.
Bon Dia Aruba dirigi pregunta na minister di Finanzas, Geoffrey Wever tocante e distribucion di fondo di impuesto riba vehiculo di motor, pero te ciere di redaccion, no a ricibi un contesta.
E discusion tambe ta lanta pregunta mas amplio tocante prioridad.
Den cada presupuesto anual tin escogencia. Gobierno mester balansa cuido di salud, educacion, seguridad, servicio social, promocion di turismo, infrastructura, administracion publico y hopi otro demanda den competencia. Tampoco ta e intencion pa mantencion di caminda consumi cada cen disponible.
Sinembargo, infrastructura no ta un luho. Caminda ta e fundeshi di bida diario: residentenan ta core bay trabao, mucha ta bay scol, negoshi ta transporta producto, turista ta explora e isla, y servicionan di emergencia tur ta depende riba un acceso confiable na caminda den bon condicion.
Caminda den mal estado no ta un simpel inconveniencia. Nan ta aumenta costo di mantencion di vehiculo, ta contribui na riesgo den trafico, ta reduci e duracion di infrastructura publico, y finalmente ta bira mas caro pa drecha si ta pospone e mantencion demasiado largo.
Mantencion preventivo casi semper ta mas barata cu reconstruccion completo.
Y toch hopi ciudadano ta keda cu e impresion cu mantencion ta hopi biaha reactivo en bes di sistematico. E percepcion aki ta reforsa pa otro keho cu frecuentemente ta yega redaccion di Bon Dia Aruba. Residentenan frecuentemente ta observa cu cierto caminda ta parce di ricibi atencion ripiti, hayando mantencion of reparacion, mientras otronan ta keda warda indefinidamente.
Si e percepcion aki ta completamente corecto of no realmente no ta lo mas central den e asunto. E asunto importante ta cu hopi hende no ta compronde con ta determina prioridad di mantencion.
Ta selecta proyecto basa riba evaluacion di ingenieria? Volumen di trafico? Riesgo di seguridad? Fondo disponible? Of consideracion politico?
Masha poco pueblo ta ricibi un splicacion detaya di e metodologia tras di e decisionnan aki. Sin transparencia, naturalmente speculacion ta yena e gap di informacion.
Publica schedule di mantencion di caminda, criterio obhetivo di prioridad, y plan di infrastructura a largo plaso lo por yuda reforsa confiansa di pueblo, hasta ora fondo ta keda limita.
Otro asunto ta merece atencion mientras e panorama di transporte na Aruba ta evoluciona.
Awendia, camindanan no ta ser usa exclusivamente pa vehiculo di motor tradicional.
Bicicleta electrico, scooter, step y formanan similar di transporte personal a bira cada bes mas comun. Algun ta core na velocidad considerable y ta haci uso extenso di e red di caminda publico. Y toch, a diferencia di auto, truck y motorcycle, e vehiculonan aki no ta rekeri plach’i number ni ta contribui cu impuesto riba vehiculo.
Esaki ta lanta un pregunta legitimo tocante politica: Usuarionan di formanan di transporte personal motorisa, cu ta creciendo rapidamente, mester contribui financieramente pa e infrastructura cu nan tambe ta usa?
E argumento no ta necesariamente cu tur bicicleta electrico inmediatamente mester bira suheto na impuesto, pero e ta un discusion tocante loke ta husto, y tocante politica den futuro.
Mientras transporte ta cambia, gobiernonan rond mundo ta considerando con mester financia infrastructura. Aruba probablemente ta bay enfrenta e mesun combersacion.
Si doño di vehiculo tradicional ta keda carga e peso financiero mientras categorianan nobo di usuario di caminda ta keda completamente fuera di e sistema, inevitablemente ta trece cuestionamento tocante igualdad.
E debate tocante ken ta paga pa kico ta bay mas leu cu caminda den mal estado. Ta trata di responsabilidad.
Ciudadanonan mester sa con gobierno ta usa entrada di impuesto. Nan merece splicacion tocante prioridad di gasto, y planificacion transparente di infrastructura. Y nan merece comunicacion honesto tocante kico un impuesto en particular ta – y kico e no ta.
Si impuesto riba vehiculo di motor ta destina principalmente como un fuente di entrada general, gobierno mester bisa esaki abiertamente.
Si mehoracion di caminda realmente ta un prioridad, ciudadanonan mester por mira e prioridad aki refleha no solo den discurso y anuncio di presupuesto, sino tambe mehoracion riba henter e red di caminda na Aruba.
Talbes a yega ora pa un combersacion nacional mas amplio – no solamente tocante con hopi placa a colecta for di doño di vehiculo, sino si e sistema actual ainda ta refleha e expectativa di esnan cu ta financie. Pasobra na final e pregunta no ta si contribuyente mester paga, e pregunta berdadero ta si nan por mira claramente kico nan ta pagando.



