Despues di decadas di debate tocante e poblacion creciente di animal riba caya na Aruba, gobierno a anuncia cu e ta den etapa final di preparacion di un politica nobo pa mehora bienestar animal, mientras ta haci comunidadnan mas safe y saludable. Maske a duna tiki detaye te awo, e anuncio ta marca e prome indicacion cu lo introduci un strategia mas amplio pronto pa atende un di e retonan social y di salubridad publico mas persistente di e isla.

Den un comunicado e siman aki, gobierno a bisa cu e iniciativa, lidera pa Ministerio di Salud, Cuido di Adulto Mayor y Maneho di Adiccion, hunto cu Departamento di Salud Publico (DVG), ta bay enfoca riba promove doño responsable di mascota, preveni abandono, regula animal riba caya segun leynan existente, y crea “un Aruba mas sigur pa hende y animal.”

E campaña, lansa bao di e slogan “No Mas Sufrimento, Mas Doño di Mascota Responsabel,” ta reconoce e realidad cu hopi Arubiano ta mira tur dia. Cacho y pushi riba caya ta busca cuminda y awa, hopi biaha ta sufri di malesa, herida, abuso of negligencia. Gobierno tambe ta reconoce cu e problema no ta afecta solamente bienestar animal, sino tambe seguridad publico, salubridad y calidad di bida.

Importantemente, e declaracion tambe ta identifica loke hopi defensor di animal a argumenta pa añas: e crisis di animal riba caya no a aparece diripiente. E ta resultado di abandono, criamento descontrola, y doñonan iresponsable.

E diagonstico aki no ta mucho controversial. E pregunta real ta si e politica nobo finalmente ta bay atende e raiz di e problema – of ta bay continua un ciclo cu Aruba ta purbando di kibra pa decadas.

Pakico Ministerio di Salud ta lidera e iniciativa?

Un di e prome preguntanan cu e anuncio a lanta ta pakico responsabilidad pa e politica nobo ta cay riba ministerio di Salud en bes di un ministerio tradicionalmente asocia cu agricultura, naturalesa, bienestar animal of husticia.

E comunicado di gobierno ripitidamente ta referi na salubridad publico, seguridad di comunidad y salubridad hunto cu bienestar animal, sugeriendo cu ta abordando e problema no solo como un asunto di proteccion animal sino tambe un preocupacion di salud publico.

Esaki por ta adecuado. Poblacionnan grandi di animal riba caya por aumenta riesgo di accidente di trafico, mordi, malesa y otro preocupacion pa salubridad publico.

Sinembargo, gobierno ainda no a splica con ta bay dividi responsabilidad, ki agencianan ta bay ta involucra, of ki medida specifico ta inclui den e maneho nobo. Mientras ta revela mas detaye den proximo simannan, hopi residente ta anticipando claridad si e strategia ta enfoca principalmente riba maneho di animal riba caya, of riba preveni cu animal ta termina riba caya na prome lugar.

Aruba a yega di purba

Esaki no ta e prome intento pa atende e asunto. Pa decadas, Aruba tabata depende riba e asina-yama ‘Kill Cage’ na Wayaca. Na 2017, organisacionnan di bienestar animal a calcula cu casi 10 mil cacho y pushi tabata ser mata cada aña eynan. Pa un isla chikito manera Aruba, e cantidadnan ey ta abrumante.

E cifranan tambe ta lanta un pregunta inevitable. Si por a mata miles di animal anualmente mientras e poblacion di animal riba caya a keda crece, por argumenta honestamente cu e strategia ta resolve e problema?

Kita animal for di caya por reduci nan cantidad temporalmente, pero a menos cu reduci e fluho di animal bandona y no desea, e ciclo ta djis keda ripiti.

Reconociendo esaki, gobiernonan anterior a anuncia plan pa bandona e modelo di ‘Kill Cage.’ E idea tabata pa reemplasa esaki cu un Centro di Control di Cacho, sosteni pa un strategia mas amplio cu ta inclui aplicacion di e Ley di Cacho, educacion, doño responsable, y miho maneho di animal riba caya.

E tempo aya, hopi a mira e cambio aki como un stap importante pa un maneho mas humano y sostenible. Añanan despues, sinembargo, Aruba un biaha mas ta anunciando un “maneho nobo,” lantando pregunta legitimo tocante kico a pasa cu e alternativanan anterior.

Kico a pasa cu e plannan anterior?

Durante añanan, gobiernonan a anuncia un variedad di medida destina na mehora bienestar animal. Esakinan ta inclui creacion di Centro di Control di Cacho, campaña di conscientisacion publico, implementacion di Ley di Cacho, propuesta pa miho registracion y microchip di mascota, y compromiso pa mehora aplicacion di ley.

Y toch cacho y pushi riba caya ta keda un bista comun na e isla.

Esaki naturalmente ta genera pregunta. Centro di Control di Cacho ta opera manera tabata e intencion? Con hopi inspeccion ta haci cada aña? Cuanto boet a duna bao Ley di Cacho? Aplicacion di ley a aumenta? E cantidad di animal riba caya a baha?

Sin resultado cu por midi, ta bira dificil pa pueblo evalua si e inversionnan anterior a logra nan meta.

Aplicacion di ley: e piesa cu falta

Talbes e reto mas grandi no ta ausencia di legislacion. Aruba ya tin e Ley di Cacho, cu ta establece responsabilidad pa doño di mascota y ta duna autoridadnan hermentnan legal pa atende doño iresponsable.

E problema, segun hopi residente, ta aplicacion di ley.

Keho tocante cacho riba caya, puppies bandona, y animal peligroso ta comun. Fundacionnan y residentenan tambe a expresa frustracion tocante loke nan ta describi como aplicacion inconsistente y follow-up limita ora ta entrega keho.

Si gobierno kier introduci un strategia genuinamente nobo, un di e preguntanan mas importante ta si ta capacidad adicional pa aplicacion di ley ta parti di dje – polis, Polis di Bario of Bureau City Inspector.

Ta bay asigna mas agente pa e tarea? Autoridadnan tin recurso necesario pa investiga keho? Doño cu ripitidamente ta bandona of neglisha animal finalmente ta bay enfrenta consecuencia significante?

Sin aplicacion efectivo, hasta e miho legislacion ta tiki mas cu palabra riba papel.

Prevencion

Experiencia internacional ta ofrece un les importante. Paisnan cu a logra progreso duradero den reduci animal riba caya generalmente tin un cos den comun: nan ta enfoca riba preveni animalnan no-desea di nace, en bes di atende cu nan despues cu nan ta termina riba caya.

Programanan di sterilisacion a gran escala, registracion y identificacion obligatorio, campaña pa doño responsable, castigo estricto pa maltrato y abandono, y regulacion mas fuerte riba criamento y importacion, tur a proba di ta mas sostenible cu depende riba eutanasia of retira animal for di caya.

Pa Aruba, esaki ta lanta otro pregunta importante: E politica nobo ta pone sterilisacion central?

Programanan di sterilisacion pagable y accesible por reduci significantemente e cantidad di animal no desea durante tempo, atacando e problema na su raiz en bes di djis maneha e consecuencianan.

Igualmente, miho regulacion di servicio di criamento di cacho merece consideracion serio. Cada aña, puppies ta keda nace – of hende ta importa nan for di exterior – mientras centenares di cacho no desea ya ta luchando pa sobrevivi riba cayanan di Aruba of wardando pa un hogar den shelter.

Sea mediante licencia estricto, regulacion mas fuerte of otro medida, reduci criamento descontrola por bira un di e hermentnan mas efectivo a largo plaso.

Responsabilidad ta cuminsa cu e doño

Na final, e crisis di animal riba caya no ta djis un problema di animal. E ta un problema humano.

Cada cacho bandona riba tabata responsabilidad di un persona. Cada puppy cu nace ta resultado di decisionnan haci pa hende.

Pa añas, Aruba a gasta tempo y recurso considerable atendiendo e consecuencianan di doñonan iresponsable mientras relativamente tiki di nan ta enfrenta consecuencia significante. E desbalansa aki ta manda e mensahe robes.

Ora ta mata miles di animal no desea, bandona of laga pa sufri, mientras esnan responsable no ta enfrenta consecuencia, e peso ta pasa for di doñonan iresponsable pa e shelter, boluntario, rescatista, pagador di impuesto – y finalmente e animalnan mes.

Bienestar animal: mas cu control di poblacion

Otro asunto cu merece atencion ta abuso. Añanan recien a mira reportahenan ripiti di venenamento di cacho, animal bandona, aparente tiramento y otro forma di crueldad. E incidentenan aki a genera indignacion, pero tambe a pone luz riba preocupacionnan mas amplio tocante aplicacion di ley di bienestar animal.

Reduci e cantidad di animal riba caya ta apenas un parti di mehora bienestar animal.

Autoridadnan tambe mester clarifica si e strategia nobo ta bay reforsa investigacion tocante crueldad contra animal, aumenta castigo pa abuso, y dedica recurso mas grandi pa persigui esnan responsable di venena of haci daño intencional na animalnan.

Protege animalnan ta rekeri mas cu maneho di poblacion – e ta rekeri tambe pa protege nan di violencia.

Chens pa kibra e ciclo

E reconocemento di gobierno cu problema di animal riba caya na Aruba tin raiz den abandono, criamento descontrola y doñonan iresponsable ta un punto alentador di salida. E ta refleha un comprension cu no por resolve e asunto simplemente door di retira animal for di caya despues cu e daño ya ta haci.

Awo publico ta warda pa mira si e politicanan anuncia den proximo simannan ta cumpli cu e necesidadnan diagnostica.

Potret: Un puppy laga den Kill Cage na 2018.